KDV İstisnası ve KDV Muafiyeti Nedir? Kimler İçin Geçerlidir?
Katma Değer Vergisi (KDV), mal ve hizmet satışlarında devlet tarafından alınan dolaylı bir vergidir. Ancak bazı durumlarda bu vergi ya hiç alınmaz ya da alındığında geri iade edilir. Bu durumlar, KDV istisnası ve KDV muafiyeti olarak iki ayrı başlık altında düzenlenmiştir. Bu yazımızda bu iki kavramın farklarını, kimleri kapsadığını, başvuru koşullarını ve örnek uygulama alanlarını detaylı bir şekilde ele alıyoruz.
KDV Nedir? Temel Tanım
KDV (Katma Değer Vergisi), mal ve hizmetlerin satışından alınan bir dolaylı tüketim vergisidir. Türkiye’de 1985 yılında yürürlüğe girmiştir. Tüketici tarafından ödenir, ancak satıcı bu vergiyi devlete beyan ve ödeme yükümlülüğündedir. Standart KDV oranları;
| KDV Oranı | Uygulama Alanı |
|---|---|
| %1 | Temel gıda ürünleri, gazete, kitap |
| %10 | Otel, konaklama, ulaşım |
| %20 | Elektronik, mobilya, genel ürün/hizmet |
KDV İstisnası Nedir?
KDV istisnası, bazı mal ve hizmet teslimlerinin KDV’ye tabi tutulmaması fakat bu işlemlerle ilgili yapılan harcamalardaki KDV’nin iade veya indirim yoluyla geri alınabilmesi anlamına gelir. Bu sistem, özellikle ihracat ve uluslararası faaliyetler gibi alanlarda uygulanır. KDV istisnasının özellikleri ve uygulanan başlıca alanlar:
- Satışta KDV tahsil edilmez.
- Satıcı, yaptığı masraflarda ödediği KDV’yi iade alabilir.
- Beyanname verilir, “istisna” satırında belirtilir.
- İşlemler genellikle “tam istisna” kapsamında değerlendirilir.
| Faaliyet Türü | Açıklama |
|---|---|
| İhracat İşlemleri | Mal ve hizmet yurtdışına çıkıyorsa uygulanır |
| Diplomatik Satışlar | Elçiliklere ve yabancı temsilciliklere |
| Uluslararası Taşımacılık | Hava ve deniz yolu yük/hizmet taşımaları |
| Eğitim ve Sağlık Faaliyetleri | Bazı özel durumlarda (vakıf üniversitesi gibi) |
| Yazılım/Danışmanlık İhracı | Yurtdışına verilen dijital hizmetler |
Örnek: Bir yazılım geliştiricisi yurt dışındaki müşterisine ₺100.000’lik hizmet sunarsa bu işlem KDV’ye tabi değildir. Ancak sunucu kiralama, tasarım harcaması gibi giderlerin KDV’si devletten iade alınabilir.
KDV Muafiyeti Nedir?
KDV muafiyeti ise belirli kişi ve kurumların yaptıkları satış veya faaliyetlerin KDV dışı bırakılmasıdır. Ancak bu kişiler yaptıkları masraflarda ödedikleri KDV’yi geri alamazlar ve bu KDV’yi indirim konusu yapamazlar. KDV muafiyetinin özellikleri ve yararlanabilecekler;
- Satışta KDV alınmaz.
- Ödenen KDV geri alınamaz.
- Beyanname verilmez ya da “muaf” olarak işaretlenir.
- Genellikle basit usul esnaflar, çiftçiler ve istisnai bazı vakıf/dernekler için geçerlidir.
| Muafiyet Grubu | Açıklama |
|---|---|
| Basit Usul Esnaf | Belirli ciro ve alan sınırlamaları olan küçük esnaf |
| Gerçek Usulde Vergilendirilmeyen Çiftçiler | Kendi adına vergi mükellefi olmayan üreticiler |
| KDV Muafiyetli Öğrenci Yurtları | Sadece eğitim amaçlı hizmet veren yurtlar |
| Engelli Araç Satın Alımı | ÖTV ile birlikte KDV de muaf tutulur |
Örnek: Köyde süt üretimi yapan ve vergi mükellefi olmayan bir çiftçi, sattığı süt için fatura kesmez ve KDV ödemez. Ancak yem alırken ödediği KDV’yi de geri alamaz.
KDV İstisnası ve Muafiyeti Arasındaki Farklar
Bu iki kavram arasındaki temel farkları daha net görmek için aşağıdaki tabloyu inceleyebilirsiniz:
| Özellik | KDV İstisnası | KDV Muafiyeti |
|---|---|---|
| Satışta KDV Alınır mı? | Hayır | Hayır |
| Giderlerdeki KDV İade Edilir mi? | Evet | Hayır |
| Beyanname Verilir mi? | Evet (istisna satırıyla) | Genellikle hayır |
| İndirim Hakkı Var mı? | Var | Yok |
| Kimler İçin Geçerlidir? | İhracatçılar, dijital hizmet sağlayıcıları | Basit usul esnaf, çiftçi, engelli birey |
| Resmi Belge Gerekli mi? | Evet, bazı durumlarda istisna belgesi | Genelde kayıt sistemi otomatik işler |
KDV İstisnası Belgesi Nasıl Alınır?
Bazı istisna türleri için Gelir İdaresi Başkanlığı veya ilgili kurumdan istisna belgesi alınması gerekir. Bu belgeyle KDV’siz fatura düzenlenebilir. Başvuru adımları:
- GİB veya ilgili vergi dairesine dilekçe ile başvuru yapılır.
- Faaliyet belgesi, vergi levhası ve işlem türü belirtilir.
- Başvurunun onaylanması sonrası “İstisna Belgesi” tanımlanır.
- e-Fatura sistemine entegre edilir ve kod ataması yapılır.
KDV Muafiyeti İçin Başvuru Gerekli midir?
KDV muafiyeti genellikle otomatik olarak sistem tarafından tanımlanır. Örneğin, basit usulde vergiye tabi olan bir esnaf, vergi mükellefi olmadığı için KDV yükümlülüğü otomatik olarak düşer. Ancak bazı özel sektörlerde muafiyetin uygulanması için gelir testi, muafiyet belgesi veya sosyal rapor istenebilir.
KDV İadesi Nasıl Alınır? Gerekli Belgeler ve Süreç
KDV istisnası kapsamında yer alan işletmeler, harcamalarında ödedikleri KDV’yi iade olarak talep edebilir. Bu uygulama özellikle ihracat yapan şirketler, uluslararası hizmet sağlayıcılar ve KDV istisna kodlarıyla işlem yapan firmalar için geçerlidir. KDV iadesi başvuru adımları ve gerekli belgeler;
- İlgili döneme ait KDV beyannamesinin verilmesi.
- İade talep dilekçesinin hazırlanarak vergi dairesine sunulması.
- İade edilecek tutarın belgelerle desteklenmesi.
- Vergi dairesi kontrolü ve onay süreci.
- İadenin nakit veya vergi mahsup yöntemiyle alınması.
- KDV Beyannamesi (istihkaklı olarak doldurulmuş)
- Satış ve alış faturaları
- İstisna belgesi (varsa)
- Gümrük çıkış beyannameleri (ihracatçılar için)
- Banka dekontları ve mali müşavir raporu
- İade Süresi: Belgelerin eksiksiz sunulması durumunda genellikle 30-90 gün arasında tamamlanır.
KDV’siz Fatura Kesmenin Hukuki Dayanağı Nedir?
KDV’siz fatura kesilmesi, 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nda belirlenen istisna ve muafiyet maddelerine dayanır. Her işlemin KDV’den istisna olabilmesi için bu maddelerle doğrudan ilişkili olması gerekir. Hukuki dayanak maddeleri:
| Kanun Maddesi | Kapsam |
|---|---|
| Madde 11 | İhracat ve ihracat sayılan teslimler |
| Madde 13 | Uluslararası taşımacılık ve denizcilik |
| Madde 14 | Transit taşıma işlemleri |
| Madde 17 | Sosyal ve kültürel amaçlı muafiyetler |
| Madde 17/4-ğ | Engellilere yapılan araç satışları |
KDV İstisnası ile Fatura Nasıl Kesilir?
KDV istisnası kapsamında olan bir işletme, KDV tahsil etmeden fatura kesebilir. Ancak bu durum, fatura üzerinde açıkça belirtilmeli ve sistemsel olarak da doğru şekilde düzenlenmelidir. Fatura keserken dikkat edilmesi gerekenler ve sık kullanılan KDV istisna kodları:
- Fatura, KDV’siz olarak düzenlenmelidir.
- Faturada “KDV İstisna Kodu” mutlaka yazılmalıdır (e-faturada zorunlu).
- Açıklama kısmına “KDV Kanunu’nun ilgili maddesi gereği istisna kapsamındadır” ibaresi eklenmelidir.
- Fatura, gelir vergisi beyannamesinde ilgili istisna koduyla birlikte beyan edilmelidir.
Örnek: “Bu fatura, 3065 Sayılı KDV Kanunu’nun 11/1-a maddesi gereği KDV’den istisnadır.
İstisna Kodu: 301 – Hizmet İhracı”
| Kodu | Açıklama |
|---|---|
| 301 | Hizmet ihracı |
| 302 | Mal ihracı |
| 501 | Diplomatik satış |
| 305 | Uluslararası taşımacılık |
Genç Girişimci Vergi Muafiyeti ve KDV Uygulaması
Genç girişimciler, Gelir Vergisi Kanunu’nun 20. maddesi kapsamında 3 yıl süreyle yıllık 330.000 TL’ye kadar gelir vergisinden muaftır. Ancak bu muafiyet KDV’yi kapsamaz. Dikkat edilmesi gereken noktalar:
- Genç girişimci muafiyeti gelir vergisi içindir.
- Girişimci, KDV mükellefi ise satışlarında KDV tahsil etmek zorundadır.
- KDV beyanı, muafiyet olsa bile düzenli şekilde yapılmalıdır.
- KDV iadesi (istisna varsa) yine talep edilebilir.
| Vergi Türü | Muaf mı? | Açıklama |
|---|---|---|
| Gelir Vergisi | Evet (3 yıl – 330.000 TL) | Yalnızca yıllık gelir için geçerli |
| KDV | Hayır | Faaliyet türüne göre beyan ve ödeme zorunlu |
| SGK Primi | Kısmen | 1 yıl boyunca devlet tarafından karşılanabilir |
Yatırım ve Teşvik Belgesi KDV İstisnası
Yatırım teşvik belgesi alan işletmelere, belge kapsamındaki sabit kıymet alımlarında KDV istisnası sağlanır. Bu, devletin yatırımları desteklemek için sunduğu önemli bir teşviktir. Kapsama giren alanlar ve kullanımı;
- Makine ve teçhizat
- Fabrika içi üretim hattı
- Teknolojik altyapı ekipmanları
- İthal veya yerli üretim fark etmeksizin yatırım malları
- İlgili satın alma işleminde KDV tahsil edilmez.
- Satıcı, işlemi “KDV istisnalı satış” olarak faturalandırır.
- Alıcı, teşvik belgesini fatura ekine koyar.
| Örnek Alım Türü | Tutar | KDV Oranı | İstisna Durumu |
|---|---|---|---|
| CNC Makinesi | ₺500.000 | %20 | KDV tahsil edilmez |
| Yazılım Lisansı | ₺100.000 | %20 | Kapsam dışı olabilir |
Şahıs Şirketleri İçin KDV İstisna Kodları ve Kullanımı
Şahıs şirketleri, özellikle yurt dışına hizmet sunmaları durumunda KDV istisnası uygulayabilirler. Bu durumda e-Fatura ve beyannamede istisna kodlarının doğru kullanılması zorunludur. Yaygın kullanılan KDV istisna kodları ve kullanım örnekleri:
| Kod | Açıklama | Şahıs Şirketinde Kullanımı |
|---|---|---|
| 301 | Hizmet ihracı | Yurtdışına danışmanlık, yazılım vb. |
| 302 | Mal ihracı | E-ihracat, yurtdışına fiziksel satış |
| 305 | Uluslararası taşımacılık | Lojistik hizmeti varsa |
| 501 | Diplomatik temsilcilik satışları | Nadiren kullanılır |
- e-Fatura’da KDV oranı “0” olarak işaretlenir.
- “Vergi istisnası” alanında ilgili kod seçilir.
- Açıklama kısmına “KDV Kanunu’nun … maddesi gereği istisnadır” yazılır.
İhracatta KDV İstisnası Nasıl Uygulanır?
Türkiye’de ihracat işlemleri tam istisna kapsamındadır. Bu nedenle yurtdışına mal veya hizmet satan işletmeler, satış sırasında KDV hesaplamaz. Ayrıca bu satışla ilgili giderlerde ödenen KDV’yi iade alabilir. İhracat KDV istisnası süreci ve avantajları;
- Fatura düzenlenirken KDV “0” olarak belirtilir.
- Faturada “İhracat KDV İstisna Kodu (302)” kullanılır.
- Gümrük çıkış beyannamesi, malın fiili ihracatını kanıtlar.
- KDV beyannamesinde ilgili kısımda istisna olarak beyan edilir.
- İade talebi varsa gerekli belgelerle vergi dairesine başvurulur.
- Mal satışında KDV yükü bulunmaz.
- Giderlerde ödenen KDV geri alınır.
- İhracat fiyatları daha rekabetçi hale gelir.
Örnek: Bir tekstil firması yurtdışına ₺200.000’lik mal satarsa, faturayı KDV’siz keser. Ancak kumaş alırken ödediği KDV’yi vergi dairesinden talep edebilir.
Yurtdışına Hizmet Verenler İçin KDV İstisnası Şartları
Yurtdışına yazılım, danışmanlık, tasarım gibi hizmet sunan işletmeler, KDV Kanunu’nun 11/1-a maddesi kapsamında KDV istisnasından yararlanabilir. Bu istisna hem şahıs şirketleri hem de sermaye şirketleri için geçerlidir. KDV istisnası şartları ve istisna kodları:
- Hizmetten yurt dışındaki bir kişi veya kurum faydalanmalıdır.
- Hizmet Türkiye’de verilip yurt dışında kullanılmalıdır.
- Fatura döviz cinsinden kesilmelidir.
- Banka yoluyla yurtdışından ödeme alınması gerekir.
- Fatura üzerinde “Hizmet ihracatı nedeniyle KDV istisnasıdır” ibaresi bulunmalıdır.
- 301: Hizmet ihracı
- 302: Mal ihracı
Serbest Meslek Makbuzlarında KDV Muafiyeti Durumları
Serbest meslek erbapları (avukat, doktor, yazılımcı, danışman vb.) faaliyetlerinde KDV uygulamasına tabidir. Ancak bazı özel durumlarda KDV muafiyeti veya istisnası söz konusu olabilir. KDV muafiyetinin geçerli olduğu durumlar ve düzenleme örneği;
- Basit usulde vergilendirilen serbest meslek faaliyetleri (istisnai örneklerde).
- Yurt dışına verilen danışmanlık veya yazılım hizmetleri (KDV’siz makbuz düzenlenir).
- Kanunen vergiden muaf tutulan bazı eğitim ve sağlık faaliyetleri.
- Brüt Tutar: ₺10.000
- KDV (%20): ₺2.000
- Net Ödeme: ₺12.000
- İstisna Durumu: Yurt dışına verilen hizmet için kesilecek makbuzda KDV satırı bulunmaz ve makbuzda “KDV’den istisnadır” ibaresi yer alır.
Sağlık Faaliyetlerinde KDV İstisnası Var mı?
Evet, bazı sağlık hizmetleri KDV’den istisnadır. Ancak her sağlık faaliyeti bu kapsama girmez. Sadece kamusal fayda içeren ve tedaviye yönelik işlemler bu haktan yararlanabilir.
- Kapsam Dahilindeki Hizmetler:
- Kamu hastanelerinde verilen hizmetler
- Özel hastanelerde SGK ile anlaşmalı hizmetler
- Fizik tedavi ve rehabilitasyon merkezleri (belirli koşullarla)
- Aile sağlığı merkezleri
- Diyaliz, radyoterapi gibi tedavi odaklı hizmetler
- Kapsam Dışı Kalanlar:
- Estetik ve güzellik uygulamaları
- SGK kapsamı dışında kalan özel muayeneler
- Alternatif tıp ve wellness hizmetleri
Örnek: Bir özel hastane, SGK kapsamında sunduğu ameliyat hizmeti için KDV almazken, VIP doğum paketi gibi özel hizmetlerde %10 KDV uygular.
Eğitim ve Kurs Verenler KDV’den Muaf Olabilir mi?
Bazı eğitim faaliyetleri KDV’den istisnadır. Özellikle Milli Eğitim Bakanlığı’na (MEB) bağlı veya onaylı kurumlar bu istisnadan yararlanabilir. Ancak her kurs ya da özel öğretim faaliyeti bu kapsama girmez. KDV istisnasından yararlanma şartları ve uygulama örneği;
- Kurumun MEB onaylı olması
- Eğitim programının örgün veya uzaktan öğretime uygun olması
- Öğrencilerin belgelendirilmesi (kurs bitirme sertifikası vb.)
| Kurum Türü | KDV Durumu |
|---|---|
| MEB onaylı dil kursu | KDV istisnalı |
| Özel sanat atölyesi | KDV’li (%10) |
| Üniversiteye hazırlık kursu (onaylı) | KDV istisnalı |
E-Ticarette KDV Uygulaması: Muafiyet Var mı?
2025 itibarıyla e-ticaret faaliyetleri, Türkiye’de KDV uygulaması açısından standart ticari faaliyetlerle aynı yükümlülüklere tabidir. İnternetten satış yapan birey veya işletmeler, KDV mükellefi ise KDV tahsil etmek ve beyan etmek zorundadır. KDV uygulaması ve KDV muafiyeti;
- E-ticaret platformlarında satış yapan satıcılar KDV beyan etmekle yükümlüdür.
- KDV oranı ürün türüne göre değişir (%1, %10, %20).
- e-Fatura ve e-Arşiv fatura zorunluluğu ciroya göre devreye girer.
- Basit usul mükellefler için sınırlı muafiyet uygulanabilir.
- Yurtdışına yapılan satışlar (mikro ihracat) KDV istisnası kapsamında değerlendirilebilir.
- Sosyal medya üzerinden bireysel satış yapan kişiler, belirli sınırları aşmadığı sürece vergi dışı kalabilir (amatör seviye satışlar).
Örnek: Bir girişimci Trendyol’da ayda ₺20.000 üzeri satış yapıyorsa, hem KDV mükellefiyeti doğar hem de e-fatura sistemine geçmesi gerekebilir.
E-Ticaret Siteleri Üzerinden Yapılan Yurtdışı Satışlarda KDV İadesi Alınabilir mi?
E-ticaret siteleri aracılığıyla yurtdışına yapılan ürün satışları, KDV Kanunu’nun 11. maddesi kapsamında ihracat sayıldığından dolayı KDV istisnası kapsamındadır. Bu kapsamda KDV tahsil edilmez, ayrıca ürünün üretimi veya alımı sırasında ödenen KDV tutarı da iade alınabilir. Mikro ihracat, ETGB sistemi ve KDV iadesi almak için gerekli belgeler:
- Siparişler 300 kg ve 15.000 Euro altındaysa, ETGB (Elektronik Ticaret Gümrük Beyannamesi) ile gönderim yapılabilir.
- Kargo firmaları (PTT, UPS, DHL, Aras vb.) ETGB belgesi düzenler.
- Bu belge KDV iadesi için gümrük çıkış beyanı yerine geçer.
- e-Fatura (KDV’siz)
- ETGB belgesi
- Banka dökümü (ödeme alındı belgesi)
- KDV beyannamesi
- İade talep dilekçesi
Örnek: Amazon, Etsy veya Shopify üzerinden yurtdışına ₺50.000’lük satış yapan bir girişimci, ürün üretiminde veya tedarikinde ödediği KDV’yi geri alabilir.
Sosyal Medya Üzerinden Ürün Satanlar KDV İstisnasından Yararlanabilir mi?
Sosyal medya platformları (Instagram, TikTok, Facebook vb.) üzerinden ürün satanlar, ticari kazanç doğduğu anda vergi mükellefi sayılır. Ancak bu satışlar Türkiye içindeyse KDV istisnası söz konusu değildir. KDV istisnası uygulandığı durumlar;
- Satış yurtdışındaki bireylere yapılırsa,
- Ürün gönderimi fiziksel olarak yurtdışına yapılmışsa,
- ETGB belgesiyle kargo çıkışı belgelenmişse
- Türkiye İçi Satışlarda: KDV uygulanır (%1, %10 veya %20 ürün türüne göre). Sosyal medya satıcısı basit usul değilse KDV mükellefidir.
| Satış Türü | KDV Durumu |
|---|---|
| Türkiye içi bireysel satış | KDV uygulanır |
| Yurtdışına bireysel satış | KDV istisnası mümkündür |
KDV Muafiyetli Öğrenci Yurtları Ne Tür Hizmetlerde Vergi Dışı Kalır?
Öğrenci yurtları, belli koşulları sağladıklarında KDV muafiyeti kapsamında hizmet verebilir. Özellikle kamu kurumlarına bağlı veya resmi izinle çalışan özel yurtlar bu kapsama girer.
- Muafiyet Şartları:
- Barınma hizmetinin öğrencilere sunulması gerekir.
- Ticari amaç güdülmemelidir (kar amacı gütmeyen yapı).
- İlgili izin ve ruhsatlara sahip olunmalıdır.
- Hizmetin içeriği yalnızca konaklama ve temel barınma olmalıdır.
- Vergi Dışı Kalan Hizmetler:
- Yatak + temel yemek hizmeti
- Temizlik ve güvenlik desteği
- Ortak alan kullanımı (çamaşırhane, etüt odası vs.)
- Vergiye Tabi Olan Hizmetler:
- Cafe, kantin, market işletmeleri
- Özel ücretli etkinlikler
- Kırtasiye, kurs ve kamp faaliyetleri
| Hizmet Türü | KDV Durumu |
|---|---|
| Yatak + yemek hizmeti | Muaf |
| Öğrencilere özel sosyal etkinlik | KDV’li |
| Market/kantin satışları | KDV’li (%10 veya %20) |
Dernek ve Vakıflar İçin KDV Muafiyeti Şartları Nelerdir?
Dernekler ve vakıflar, kar amacı gütmeyen ve sosyal amaçlı faaliyet gösteren yapılar olduklarından dolayı belirli koşullarda KDV muafiyetinden yararlanabilirler. Ancak bu muafiyet tüm işlemleri kapsamaz. KDV muafiyeti şartları ve uygulanan işlemler:
- Dernek/vakfın tüzüğünde ticari amaç bulunmamalı
- Gelir, üyelerden veya bağışçılardan gelen katkılar olmalı
- Yapılan faaliyet, kamu yararına yönelik olmalı
- Eğitim, sağlık, kültür gibi sosyal alanlarda hizmet verilmeli
- Biletli konser, festival gibi etkinlikler
- Sponsorluk karşılığı tanıtım faaliyetleri
- Dernek adıyla ürün veya hizmet satışı
| Örnek Faaliyet Türü | KDV Durumu |
|---|---|
| Üye aidatı ve bağış | KDV’den muaf |
| Sosyal yardım faaliyeti | Muaf |
| Dernek ürün satışları | KDV uygulanır (%20) |
| Konser bilet geliri | KDV uygulanır (%10) |
Kooperatiflerde KDV İstisnası ve Muafiyeti
Kooperatifler, bazı durumlarda KDV istisnası veya muafiyeti kapsamında değerlendirilebilir. Ancak bu haklardan yararlanmak için kooperatifin faaliyet alanı ve amaçları dikkate alınır.
- KDV Muafiyeti Olan Kooperatif Türleri: Tüketim kooperatifleri (belirli sınırlarda). Konut yapı kooperatifleri (belirli şartlarla). Tarımsal üretici kooperatifleri.
- Konut Yapı Kooperatifi Örneği: KDV istisnası için sadece kendi üyelerine konut yapan ve kar amacı gütmeyen kooperatifler uygundur. İstisna, sadece “arsa dahil inşaat” hizmetleri için geçerlidir.
- Tarımsal Kooperatiflerde KDV Uygulaması: Üreticiye yönelik hizmet sunuluyorsa muafiyet doğabilir. Ancak üçüncü kişilere satışta KDV uygulanır.
| Kooperatif Türü | Üyelere Hizmet | Üçüncü Şahıslara Satış | KDV Durumu |
|---|---|---|---|
| Konut Yapı Kooperatifi | Evet | Hayır | KDV istisnası mevcut |
| Tüketim Kooperatifi | Evet | Evet | KDV uygulanır |
| Tarım Kooperatifi | Evet | Hayır | Kısmi muafiyet |
Taşınmaz Satışlarda KDV İstisnası
Bazı taşınmaz (arsa, bina, iş yeri, konut vb.) satışlarında KDV istisnası uygulanabilir. Ancak bu, satışın türüne, satıcının durumuna ve taşınmazın özelliklerine göre belirlenir.
- KDV İstisnasının Geçerli Olduğu Durumlar: 2 yıldan uzun süredir aktiflerde kayıtlı taşınmazların satışı (kurumlar için). KDV mükellefi olmayan şahısların satışları. Arsa karşılığı inşaat sözleşmesinde arsa sahibinin pay devri
- KDV Uygulanan Durumlar: Emlak şirketlerinin ticari amaçlı satışları, müteahhitin stokundaki ilk satışlar, ve yeni yapılmış konutların ilk teslimi.
| Satıcı Türü | Taşınmaz Türü | Satış Durumu | KDV Durumu |
|---|---|---|---|
| Emlak ofisi | Daire | Ticari faaliyet | %10 veya %20 KDV |
| Şahıs (mükellef değil) | Arsa | Kişisel satış | KDV yok |
| Anonim şirket | Fabrika binası | 3 yıl önce alınmış | KDV istisnası |
Kira Geliri Olanlar için KDV Muafiyeti Uygulanır mı?
Gerçek kişilerin konut kiralarından elde ettiği gelirler için KDV uygulanmaz, bu nedenle otomatik olarak KDV muafiyetindedir. Ancak işyeri kiralamalarında durum değişir. KDV uygulaması kira türüne göre:
| Kira Türü | KDV Uygulanır mı? | Açıklama |
|---|---|---|
| Konut kiraları | Hayır | KDV’den muaftır (gerçek kişiler için) |
| İşyeri kiraları | Evet (%20) | Kiraya veren KDV beyan etmek zorunda |
| Tüzel kişiden kiralama | Evet | Şirketten kiralama KDV’li olur |
Örnek: Bir şahıs, evini bir aileye kiraya veriyorsa KDV beyan etmesine gerek yoktur. Ancak bir dükkânı kiraya veriyorsa, her ay %20 oranında KDV beyan etmekle yükümlüdür.
Engellilere Yönelik Satışlarda KDV ve ÖTV Muafiyeti Nasıl İşler?
Engelli bireyler için Türkiye’de özel olarak düzenlenen KDV ve ÖTV muafiyetleri, özellikle araç alımı ve bazı medikal ürünlerde uygulanmaktadır. Bu düzenleme engellilik oranı ve kullanım amacı doğrultusunda değişiklik gösterir. KDV ve ÖTV muafiyetinin geçerli olduğu alanlar ve şartları:
- Engelli araç alımı (%90 ve üzeri engel raporu ile)
- Tekerlekli sandalye, protez, işitme cihazı
- Görme engelliler için özel bilgisayar sistemleri
| Muafiyet Türü | Kimler Yararlanabilir? | Şartlar |
|---|---|---|
| ÖTV Muafiyeti | %90 ve üzeri engelliler | Aracı 5 yıl satmamak, yalnızca kendisi kullanmak |
| KDV Muafiyeti | Medikal cihaz alımında engelliler | Sağlık raporu, SGK veya hekim onayı |
KDV Beyannamesinde İstisna Satırları Nasıl Doldurulur?
KDV istisnası uygulayan işletmeler, aylık verdikleri KDV beyannamesinde, istisna kapsamındaki işlemleri istisnalar tablosu üzerinden beyan etmek zorundadır. Bu alanın eksik veya hatalı doldurulması, cezai sonuçlar doğurabilir. Beyanname üzerinde ilgili alanlar ve dikkat edilmesi gerekenler:
- “3065 sayılı KDV Kanunu’nun 11, 13, 14 ve 17. maddeleri kapsamındaki işlemler” bölümü doldurulur.
- Her istisna kalemi için İstisna Türü ve Teslim/Hizmet Bedeli girilir.
- İade talep edilecekse, “İstisnadan doğan iade” satırı doldurulur.
- Faturada belirtilen tutarlarla beyanname aynı olmalıdır.
- İade talep edilmiyorsa “iade istemiyorum” seçeneği işaretlenmelidir.
- Her istisna türü için kod ve açıklama doğru seçilmelidir.
| Örnek İstisna Türü Kodu | Açıklama | Teslim Bedeli (₺) | İade Talebi |
|---|---|---|---|
| 301 | Hizmet ihracı | ₺45.000 | Var |
| 302 | Mal ihracı | ₺150.000 | Yok |
KDV İstisna Kodları e-Fatura’da Hangi Alanlara Yazılır?
e-Fatura sisteminde, KDV’siz işlem yapılabilmesi için istisna kodları belirli alanlara eksiksiz yazılmalıdır. Yanlış alanlara girilen veriler sistem tarafından hata olarak algılanabilir. Doldurulması gereken alanlar:
- Vergi Oranı (KDV Oranı): “0” olarak işaretlenmelidir.
- Vergi İstisnası Türü (TaxExemptionReasonCode): Uygun kod (301, 302 vb.) seçilir.
- Vergi Açıklaması (ExemptionReason): Açıklayıcı metin yazılmalıdır.
- Örnek: “3065 sayılı KDV Kanunu’nun 11/1-a maddesi gereği KDV’den istisnadır.”
İstisna Kapsamında Fatura Keserken Yapılan Yaygın Hatalar
KDV istisnası uygularken fatura kesiminde yapılan hatalar hem iade taleplerini geciktirebilir hem de cezai risk doğurabilir. Aşağıda en sık yapılan yanlışlar listelenmiştir: Yaygın hatalar ve fatura kontrol listesi:
- Yanlış istisna kodu kullanımı: 301 yerine 302 yazılması gibi.
- KDV oranının “0” girilmemesi: Sistemsel hata olarak görülür.
- Açıklama kısmının boş bırakılması: “KDV Kanunu 11/1-a kapsamında istisna” yazılmaması.
- Tarih uyuşmazlığı: Faturanın ve beyanname döneminin farklı olması.
- Yurtdışı ödeme belgesinin sunulmaması: Hizmet ihracında banka dökümü zorunludur.
- KDV oranı 0 olarak girilmiş mi?
- Doğru istisna kodu seçilmiş mi?
- Açıklama kısmı doldurulmuş mu?
- Müşteri yurtdışı firması mı?
- Ödeme dökümü var mı?
Geriye Dönük KDV İadesi Mümkün mü? Ne Zamana Kadar Talep Edilebilir?
KDV iadesi, istisna kapsamına giren işlemlerde geri alınabilir nitelikte bir vergidir. Ancak iade işlemlerinin süresinde yapılması gerekir. Geriye dönük talepler yalnızca yasal süresi içinde sunulmuş beyannameler için geçerlidir. Geriye dönük iade süresi ve örnek şekilde dikkat edilmesi gerekenler:
- KDV Beyannamesinin verildiği yılı takip eden yılın sonuna kadar iade talep edilebilir.
- Yani, 2024 yılına ait bir iade en geç 31 Aralık 2025 tarihine kadar talep edilmelidir.
- Süresi geçmiş beyannameler için iade hakkı sona erer.
- Beyan verilmiş olmalı, ancak iade talep edilmemişse sonradan dilekçe ile başvuru mümkündür.
- Gider belgeleri eksiksiz şekilde sunulmalıdır.
| Dönem | Beyanname Verilme Tarihi | Son İade Talep Tarihi |
|---|---|---|
| Temmuz 2023 | 24 Ağustos 2023 | 31 Aralık 2024 |
| Ocak 2024 | 24 Şubat 2024 | 31 Aralık 2025 |
KDV Muafiyeti Olan İşlemlerde Denetim Süreci Nasıl Yürütülür?
KDV muafiyeti veya istisnası uygulanan işlemler, vergi dairesi ve Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından gerek belge kontrolüyle gerekse yerinde incelemeyle denetlenebilir. Denetim türleri ve riskli görülen durumlar:
- Belge İncelemesi: Faturalar, sözleşmeler, banka dekontları kontrol edilir.
- Yerinde Denetim: İşletmenin beyan ettiği faaliyet gerçekten yapılıyor mu, adres doğru mu?
- Karşıt İnceleme: Alıcı ve satıcı firma çapraz sorguya alınabilir.
- Sürekli yüksek tutarlı iade talebi
- Yanlış veya eksik istisna kodu kullanımı
- İade alınan faturaların sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı olması
KDV Tevkifatı Nedir? Hangi Durumlarda Uygulanır?
KDV tevkifatı, bir mal veya hizmet alımında KDV’nin tamamının değil, bir kısmının alıcı tarafından kesilerek doğrudan vergi dairesine ödenmesi anlamına gelir. Amaç, verginin tahsilat güvencesini artırmaktır. KDV tevkifatına tabi işlemler ve uygulaması;
- Danışmanlık ve bağımsız hizmetler
- Yapım işleri ve inşaat hizmetleri
- Temizlik, güvenlik ve yemek hizmetleri
- Makine kiralama
- Reklam hizmetleri
| Hizmet Türü | Tevkifat Oranı | Açıklama |
|---|---|---|
| Danışmanlık Hizmeti | 5/10 | Hizmeti alan 5/10’unu keser |
| Temizlik Hizmeti | 7/10 | Kurumlar için geçerlidir |
| İnşaat Taahhüt İşleri | 4/10 | Kamu veya özel sektör |
Örnek: ₺100.000 + %20 KDV tutarlı danışmanlık hizmetinde, ₺20.000 KDV’nin ₺10.000’lik kısmı hizmeti alan tarafından tevkif edilir ve doğrudan devlete yatırılır.
