Takograf Nedir? Takograf Başvuru ve Yenileme Nasıl Yapılır?

Derya24 Kasım 2022

İçindekiler

Takograf, ticari araçların hız, mesafe ve sürüş–dinlenme sürelerini otomatik kaydeden, güvenlik ve yasal uyumu görünür kılan zorunlu bir kayıt sistemidir. Kimlerin kullanmakla yükümlü olduğu araç türü, hat uzunluğu ve taşımacılık biçimine göre belirlenir; uluslararası taşımada kurallar daha katıdır ve ihlaller ciddi yaptırımlara dönüşebilir. Dijital sistemlerde sürücü/şirket kartı ile veriler düzenli indirilir; pratikte kart verisi 28 gün, araç ünitesi 90 gün aralıkla arşivlenirse denetimde hızlı ve eksiksiz dosya sunulur. Başvuru–montaj sonrası kalibrasyon ve damgalama yapılır; lastik ölçüsü, plaka veya cihaz değiştiğinde tekrar kalibre edilir ve çoğu filoda periyodik aralık 2 yıl olarak planlanır. Bu rehberde “nedir”den başlayıp başvuru, yenileme, veri yönetimi ve sık hatalara kadar tüm adımları netleştiriyor; kararınızı kolaylaştırıyoruz.

Takograf Nedir?

Takograf, sürücünün çalışma–dinlenme sürelerini, hız–mesafe verilerini ve araç hareketlerini otomatik kaydeden ölçüm–kayıt sistemidir. Amaç; yol güvenliğini artırmak, sürücü yorgunluğunu azaltmak ve denetimde objektif veri sunmaktır. Dijital sistemlerde veriler kart ve cihaz hafızasında saklanır; analoglarda kâğıt diyagramlar kullanılır. Denetimlerde bu kayıtlar esas alınır ve uyuşmazlıklar doğrudan dosyadan okunur.

Ne kaydeder? Hız, mesafe, hareket–duraklama, sürüş–dinlenme statüleri.
Neden önemli? Sürücü sağlığı, filo verimi, yasal uyum, kaza sonrası ispat.
Nerede kullanılır? Yolcu–yük taşımacılığı, özellikle uzun yol ve hat taşımaları.
Denetimde ne olur? Veriler indirilir, ihlal desenleri ve süre aşımı taranır.

Takograf, sürüşün objektif hafızasıdır; tartışmayı azaltır, güvenliği ve uyumu ölçülebilir yapar.

Dijital ve Analog Takograf: Farklar ve Hangi Durumda Hangisi?

Dijital takograf, şifreli hafıza ve sürücü kartı ile çalışır; veri bütünlüğü yüksektir ve analiz yazılımlarıyla hızlı denetlenir. Analog takograf, kâğıt diyagramla kayıt alır; manuel arşiv ve okumada hata riski yüksektir. Yeni üretim araçlarda ağırlıklı dijital sistem tercih edilir; filo yönetimi ve denetime hazırlık çok daha kolaydır. Eski araçlarda analog cihaz bulunabilir; dönüşüm maliyeti ve kullanım senaryosu birlikte ele alınmalıdır.

Özellik	Dijital Takograf	Analog Takograf
Veri güvenliği	Yüksek	Orta
Okuma–analiz	Hızlı, yazılımla	Elle, yavaş
Arşiv	Kart ve cihaz hafızası	Diyagram kâğıdı
Denetim hazırlığı	Kolay	Zor
Dönüşüm gereksinimi	Yeni araçta standart	Eski araçta değişim gerekebilir

Dijital cihaz, denetim ve raporlamayı hızlandırır; analog cihaz ise arşiv ve okuma disiplinini zorunlu kılar.

Kimler Takograf Kullanmak Zorunda? Muafiyetler ve Kapsam

Yolcu ve yük taşımacılığında belirli ağırlık–koltuk sayısı eşiklerini aşan araçlar için takograf kural olarak zorunludur. Şehir içi kısa hat, kamu hizmeti veya özel amaçlı araçlar için bazı istisnalar bulunabilir; uygulama yerel plan ve yönetmeliklerle netleşir. Uluslararası taşımalarda AETR hükümleri devreye girer; veri saklama ve gösterme yükümlülüğü sıkıdır. Kapsam dışı kalacağınızı varsaymadan önce faaliyet türünüz ve güzergâhınızı resmi metinle doğrulayın.

Zorunluya örnek: Uzun yol otobüsü, şehirler arası kamyon–çekici.
İstisna olasılığı: Özel amaçlı servis araçları, kısa mesafeli bazı yerel hatlar.
Ne zaman kritik? Uluslararası güzergâhlarda kural seti katılaşır.

Takograf Kart Türleri ve İşlevleri

Dijital sistem, farklı yetkide kartlarla çalışır: sürücü, şirket, servis ve denetim kartı. Sürücü kartı kişisel veriyi tutar; şirket kartı filonun veri kilidini ve transferini yönetir. Servis kartı kalibrasyon ve cihaz işlemleri içindir; denetim kartı yalnız yetkililere aittir. Kartların süresi ve yenileme adımları farklıdır; kayıp–çalıntı durumunda hızlı bildirim gerekir.

Kart türü	Kim kullanır	Temel amaç	Süre/yenileme
Sürücü kartı	Sürücü	Sürüş–dinlenme verisi	Süre bitiminde/hasarda yenileme
Şirket kartı	Firma	Veri kilidi–indirme	Yetki değişince yenileme
Servis kartı	Yetkili servis	Kalibrasyon–ayar	Sertifikaya bağlı
Denetim kartı	Yetkili kurum	Denetim–okuma	Kurumsal süreçlere bağlı

Takograf Başvurusu Nasıl Yapılır? Adım Adım Uygulama

Takograf başvuru süreci üç kanaldan yürür: araç için cihaz–montaj, kişi için sürücü kartı, işletme için şirket kartı. Önce yetkili servis ve resmi başvuru platformlarında hesap oluşturur, kimlik–ehliyet–ruhsat gibi belgeleri hazırlarsınız. Araç montajında cihaz–ara kablo–sensör bileşenleri takılır; ardından kalibrasyon ve damgalama yapılır. Dijital kartlar için kimlik doğrulama, fotoğraf ve ücret adımları tamamlanır; kartlar teslim edilir.

Belgeleri toplayın: Kimlik, ehliyet, ruhsat, vergi bilgisi, işletme evrakı.
Yetkili servise randevu alın: Montaj–kalibrasyon planını netleştirin.
Sürücü/şirket kartı başvurun: Fotoğraf ve ödeme adımlarını tamamlayın.
Montaj–damgalama: Cihaz yerleşimi, sensör bağlantısı, mühürleme.
Eğitim–kullanıma alma: Kart tanımları, veri indirme prosedürü, arşiv.
İlk denetim provası: Test indirme, rapor ve ihlal taraması.

Takograf Yenileme Nasıl Yapılır?

Takograf yenileme; sürücü/şirket kartlarının süresi dolduğunda, kartlar kaybolduğunda veya cihazın kalibrasyon–damgası bittiğinde yapılan zorunlu işlemdir. Süreci doğru kurguladığınızda araç duruşu en aza iner, denetimde eksik belgeden kaynaklı ceza riski düşer. Pratikte üç ayrı kulvarı aynı anda yönetirsiniz: kart yenileme (sürücü–şirket), cihaz kalibrasyon–damgalama ve kayıt–arşiv sürekliliği. Takvimi “bitişten 30–60 gün önce başlatın”; kayıp/hasar gibi beklenmedik durumlarda ise derhâl başvuru yapıp geçici prosedürü işletin.

Kart durumunu kontrol edin; bitiş tarihini filo takviminde işaretleyin.
Sürücü/şirket kartı için fotoğraf, kimlik, işletme evrakı ve ücret hazırlayın.
Cihaz etiketi üzerindeki kalibrasyon tarihine bakın; dolmadan 2–4 hafta önce randevu alın.
Montaj–kalibrasyon sonrası yeni mühür ve etiket bilgilerini dosyalayın.
Veri indirme/arşiv planını kesintisiz sürdürün (kart–araç yedekleri).

Durum	Gerekli İşlem	Süre	Dikkat Edilmesi Gereken
Süresi dolan sürücü kartı	Yenileme başvurusu, yeni kart teslimi	7–15 gün	Bitişten 30–60 gün önce başlatın
Kayıp/çalıntı sürücü kartı	Kayıt–bildirim, geçici prosedür, yeni kart	Acil	Sürüşe ara verin veya geçici kaydı belgeleyin
Şirket kartı yenileme	Yetki ve firma bilgilerini güncelleme	7–15 gün	Eski kartla veri kilidini açmayı unutmayın
Kalibrasyon süresi bitimi	Yetkili serviste kalibrasyon–damga	1 gün	Lastik ebatı/plaka değiştiyse hemen yenileyin
Cihaz arızası/hasarı	Servis kontrolü, onarım/değişim	1–3 gün	Mühür bütünlüğünü fotoğraflayın

Takograf Yenileme, Kalibrasyon ve Damgalama: Zamanlamayı Kaçırmayın

Kalibrasyon; lastik çevresi, hız–mesafe sapması ve cihaz saatinin doğrulandığı zorunlu işlemdir. Aracın lastik ebatı, plaka, şirket bilgisi veya kilometre sayacı değiştiğinde tekrar kalibrasyon yapılır. Çoğu uygulamada periyodik kalibrasyon 2 yıl aralıkla istenir; süreyi servis etiketinden ve kayıt fişinden takip edin. Kartlar da fiziksel yıpranma ve süre bitiminde yenilenir; başvuruyu bitiş tarihinden önce başlatın.

Periyot önerisi: Kalibrasyon için 2 yıl; kart yenilemede bitişten 30–60 gün önce.
Zorunlu tekrar: Plaka değişimi, diferansiyel–lastik değişimi, cihaz arızası.
İpucu: Servis sonrası etiketi tarayın, filonun takvimine ekleyin.

Kalibrasyon ve kart yenileme gecikmesi, veri güvenilirliğini ve denetim uyumunu doğrudan zedeler.

Takograf Dinlenme Süreleri Nedir?

Takograf dinlenme kuralları, sürüş güvenliğini korumak için belirlenmiş zorunlu sürelerden oluşur. Uygulamada sürüş 4,5 saat dolduğunda 45 dakika mola verilir (bölünmüş mola: 15 + 30). Günlük sürüş genel kuralla 9 saat, haftada en fazla iki gün 10 saat olabilir. Günlük dinlenme normalde 11 saat; bazı günlerde 9 saate kadar kısaltma seçenekleri mevcuttur. Haftalık sürüş üst sınırı 56 saat, iki haftalık toplam 90 saattir. Haftalık dinlenme normal 45 saat, kısaltılmış 24 saat olabilir; kısaltmayı sonradan telafi etmek gerekir.

Kural	Süre/Limit	Not
Kesintisiz sürüş	4,5 saat	Sonunda mola zorunlu
Mola	45 dakika	15 + 30 olarak bölünebilir
Günlük sürüş	9 saat (azami)	Haftada 2 gün 10 saat olabilir
Günlük dinlenme	11 saat (normal)	Bazı günlerde 9 saate kadar kısaltılabilir
Haftalık sürüş	56 saat (azami)	İki haftalık toplam 90 saat
Haftalık dinlenme	45 saat (normal)	Kısaltılmış 24 saat, telafi gerekir

Dijital Takograf İhlal Kodları Nedir?

Dijital takograf cihazları; sürüş, mola, dinlenme ve cihaz–kart durumlarını kodlarla raporlar. Kodlar üreticiye ve yazılıma göre değişse de anlam kümeleri ortaktır: süre aşımı, kart hatası, kalibrasyon–mühür sorunları, sensör–güç kesintisi ve hız ihlalleri. Denetimde makbuz fişi veya veri dosyası üzerinden bu kodlar tek tek incelenir; doğru savunma için olay saatini, sürücü modunu ve güzergâh şartlarını birlikte sunmak gerekir. Kodları “erken uyarı” gibi okuyup vardiya planını düzeltmek ceza ve duruşu azaltır. Yaygın ihlal/uyarı kodları ve çözüm yaklaşımı:

Kod/mesaj türü (örnek)	Anlamı	Hızlı çözüm
Sürüş süresi aşıldı	4,5 saat bloğu veya günlük 9/10 saat sınırı aşıldı	Derhâl 45 dk mola; planı yeniden düzenleyin
Mola/dinlenme eksik	45 dk mola veya 11/9 saat dinlenme tamamlanmadı	Eksik süreyi tamamlayın; vardiya çizelgesini düzeltin
Kart takmadan sürüş	Sürücü kartı yokken araç hareket etti	Aracı durdurun; kartı takın, açıklama–rapor hazırlayın
Kart okuma hatası	Kart yıpranmış/arıza	Kartı değiştirin; geçici prosedürü başlatın
Kalibrasyon süresi doldu	Etiket tarihi geçmiş	Yetkili serviste kalibrasyon–damga yaptırın
Sensör/güç kesintisi	Besleme kesildi veya sensör verisi tutarsız	Kablo–sigorta–mühür kontrolü, servis kaydı açın
Hız ihlali kaydı	Limit üzerinde hız tespit edildi	Sürücü eğitimi ve rota hız limitleri gözden geçirme
Hafıza dolmak üzere	Cihaz/kart hafızası sınırda	Verileri indirin ve güvenli arşive aktarın

Kodları görmezden gelmeyin; küçük bir uyarı kısa sürede ağır ihlale ve yüksek kesintilere dönüşebilir.

Veri İndirme, Saklama ve Denetim Hazırlığı

Dijital takografta iki kaynak vardır: sürücü kartı ve araç ünitesi. Uygulamada kart verisi sık, araç verisi daha seyrek indirilir; aralığı işletme politikası ve hat uzunluğu belirler. Sürücü kartı indirmeleri için 28 gün gibi kısa aralık tercih edilir; araç ünitesi için 90 gün planlamak yaygındır. Verileri güvenli sunucuda saklayın, yedekleyin ve ihlal taraması yapın; denetim geldiğinde dosyayı anında sunabilirsiniz.

Kaynak	İndirme Sıklığı	Saklama Süresi	Yöntem
Sürücü kartı	28 gün veya daha sık	En az 1–2 yıl	Mobil okuyucu + bulut yedek
Araç ünitesi	90 gün veya rota bazlı	En az 1–2 yıl	Atölye okuma + otomatik aktarım
İhlal raporu	Aylık	Sürekli	Kırmızı–sarı–yeşil uyarı sistemi

Sıkça Sorulan Sorular

Takograf yenileme ücretini ne belirler?

Bedel; kart türü (sürücü/şirket), fotoğraf–başvuru masrafları ve servis kalibrasyon işçiliğine göre değişir. Cihaz arızası varsa onarım–parça eklenir; toplu randevu maliyeti düşürür.

Günlük mola ve dinlenmeyi nasıl planlamalıyım?

Kesintisiz sürüşte 4,5 saat dolunca 45 dakika verin (bölünmüş 15 + 30 olabilir). Gün sonunda 11 saat dinlenmeyi kaçırmayın; haftada en fazla iki gün 10 saat sürüşe izin vardır.

Sürücü kartım kayboldu; geçici olarak nasıl çalışırım?

Derhâl kayıp bildirimi yapın ve makbuzla beraber elle kayıt tutun; yeni takograf kartı çıkana kadar resmi geçici prosedürü izleyin. İmkânsızsa aracı durdurun, ceza riskini büyütmeyin.

Kalibrasyon gecikirse ne olur?

Süre aşımı denetimde ağır ihlale girer; hız–mesafe doğruluğu tartışmalı sayılır. Yetkili servisten randevu alıp takograf kalibrasyonunu ve mühürlemeyi aynı gün tamamlayın.

Veri indirmeyi hangi aralıkla yapmalıyım?

Sürücü kartı için 28 gün, araç ünitesi için 90 gün iyi bir başlangıçtır. Uzak hatlarda daha sık indirme planlayın; dijital takograf hafızası dolmadan yedek almak şarttır.

Araç satarken veri ve erişimi nasıl devrederim?

Önce şirket kartıyla cihazın veri kilidini açın, arşivi indirip dosyalayın. Devir teslim tutanağına takograf etiketi/son kalibrasyon bilgilerini ekleyin; yeni sahibin sorumluluğu netleşsin.

İki sürücüyle çalışırken kart değişimi nasıl olmalı?

Değişimi durakta yapın, bir sürücü dinlenmedeyken diğeri aktif olsun. Cihazda doğru modlandırma ve yer değişimi kaydı alın; fişle vardiya anlarını belgeleyin (tek seferde net kanıt). Takograf verisi tutarlı görünür.

Sensör arızasını nasıl fark ederim?

Hız–mesafe uyuşmazlığı, kesik çizgisel kayıt ve beklenmeyen uyarılar görülür. Güç beslemesi ve kabloları kontrol edin; mühür bozulmuşsa yetkili servise gidip takograf damgasını yenileyin.

Hafıza dolarsa ne olur, eski kayıtlar silinir mi?

Cihaz/kart dolmaya yaklaşınca uyarı verir; indirme yapmazsanız en eski kayıtlar üzerine yazılabilir. Bu nedenle dijital takograf için otomatik yedek takvimi oluşturun.

Yükleme–boşaltma beklemesinde hangi modu seçeyim?

Aktif iş yapıyorsanız “diğer çalışma”, araçta bekliyorsanız “hazır bekleme” uygundur. Molayı bu beklemelerle karıştırmayın; takograf kaydında mola sürelerinin ayrı görünmesi gerekir.

Yurt dışı seferinde kural değişir mi?

AETR kapsamındaki takograf kuralları geçerlidir; denetim sıkı ve sınır geçişlerinde kontrol olasıdır. İki haftalık 90 saat kuralını ve haftalık dinlenme telafesini özellikle takip edin.

Analog cihazdan dijitale geçişte eski verilerimi nasıl saklarım?

Diyagram kâğıtlarını tarayıp arşivleyin; devir tarihini dosyaya yazın. Yeni düzende takograf kart ve araç indirmelerini aynı klasör şemasında saklayın; karışıklık biter.

Kart şifremi unuttum; çözüm nedir?

Yetkili başvuru kanalından şifre sıfırlama veya kart değişimi isteyin. Bu süreçte sürüş planını yeniden düzenleyin; takograf kartı olmadan araç kullanmayın.

Hız ihlali kaydı silinebilir mi?

Kayıt, olayın teknik izidir ve geri alınmaz. Doğru savunma için konum, trafik ve hız sınırlarını rapora ekleyin; dijital takograf fişi ve veri dosyasıyla birlikte sunun.

Yeni sürücülere en kısa eğitim nasıl olmalı?

“Kart–mod–saat” üçlüsünü ezberletin, çıkış–dönüş kontrol listesi verin. İlk hafta sonunda fiş üzerinden birlikte okuma yapın; takograf dilini erken öğretin.

Denetimde hangi belgeleri hazır tutayım?

Son indirme dosyaları, fiş çıktıları, kalibrasyon etiketi ve mühür fotoğrafları tek klasörde dursun. Sürücüye kısa savunma rehberi verin; takograf kodlarını açıklayabilsin.

Akü kesilmesi ve sigorta atması kayıtlara nasıl yansır?

Cihaz saati sapabilir, güç kesintisi uyarısı oluşur. Olayı servis fişiyle belgeleyin ve takograf saatini yetkili işlemle senkronlayın; aksi hâlde veri tutarlılığı sorgulanır.

Vardiya planı ihlalleri nasıl azalır?

Rotaları mola noktalarına göre kurun, 4,5 saat kuralını haritada işaretleyin. Haftalık planı yayınlayıp günlük fiş kontrolü yapın; takograf uyarılarını erken yakalayın.

Soğuk zincir araçlarında ekstra dikkat ne olmalı?

Kabin içi güç dalgalanmasını izleyin; ek sensörler veri hattını etkilemesin. Periyodik bakımda cihaz bağlantılarını kontrol edin; takograf ile kasa elektriği ayrı güvenceye alınsın.

Saat kayması (yaz–kış saati) sorun yaratır mı?

Yanlış zaman damgası ihlal yorumunu bozabilir. Serviste saat doğrulaması yaptırın; sürücü günlük fişte saat–konum tutarlılığını kontrol etsin. Takograf zaman kaydı esastır.

Kiralanan araçta veri ve yetkiyi nasıl yönetirim?

Şirket kartıyla kendi erişiminizi tanımlayın, dönüşte kilidi kaldırıp arşivi indirin. Teslim tutanağına takograf hafıza özetini ve son indirme tarihini yazın.

İş uyuşmazlığında kayıtların hukuki değeri var mı?

Zaman damgalı teknik kayıt; mahkemede güçlü delil olabilir. Zinciri koruyun: indirme dosyası, fiş, kalibrasyon etiketi, servis faturası. Takograf verisinin bütünlüğü kritiktir.

Yenilemeyi bitiş gününe bırakmak riskli mi?

Evet; gecikme araç duruşuna ve ihlale döner. Bitişten 30–60 gün önce süreci başlatın, kalibrasyonu aynı gün planlayın; takograf kesintisiz çalışsın.

45 dakikalık molayı bölmek sorun çıkarır mı?

Kurala uygun bölünmüş molada 15 + 30 yapılandırması geçerlidir; ters bölümleme geçersiz sayılabilir. Fişte sürelerin sırası net görünmeli; takograf kaydıyla uyum şarttır.