Geçici Vergi Nedir? Ne Zaman Ödenir? Geçici Vergi Dönemleri

Derya7 gün önce

İçindekiler

Geçici vergi; yıl sonunu beklemeden, yıl içindeki kârlar üzerinden geçici olarak hesaplanan ve nihai beyanlarda mahsup edilen bir ön ödemedir. Doğru kurgulandığında nakit akışını öngörülebilir kılar, yıl sonu vergi şokunu azaltır ve denetimde ispat zincirini güçlendirir. Bu rehberde geçici vergi “nedir, kimler öder, dönemler nasıl çalışır, ne zaman beyan-ödenir” sorularını adım adım ve örneklerle anlatıyoruz.

Geçici Vergi Nedir?

Geçici vergi, ticari-mesleki kazanç sahipleri ile kurumların, yıl içinde elde ettikleri dönemsel kârlar üzerinden hesaplayıp ödedikleri avans niteliğinde vergidir. Mantık basittir: Dönem kârını bulur, istisna ve indirimleri düşer, geçici vergi matrahını oluşturur, temsilî vergi oranı ile hesaplar, dönem içinde kesinti yoluyla ödenmiş vergileri mahsup eder, kalan tutarı ödersiniz. Yıl sonunda gelir/kurumlar vergisi beyanında, yıl içi ödemeler mahsup edilerek nihai vergi borcu netleştirilir.

Amaç: Yıl içi vergi akışını dengelemek, yıl sonu yığılmayı önlemek.
Doğa: Avans/ön ödeme; nihai verginin yerine geçmez.
Mahsup: Yıl sonu beyannamelerinde tamamı dikkate alınır.
Nakit etkisi: Doğru tahmin, finansman maliyetini düşürür.

Geçici vergi, yıl sonu vergisinin ön ödemesidir; doğru hesap ve düzenli mahsup, nakit akışındaki dalgalanmayı belirgin biçimde azaltır.

Kimler Geçici Vergi Öder? İstisnalar ve Sınır Durumlar

Genel olarak ticari kazanç sahipleri, serbest meslek erbabı ve kurumlar geçici vergi öder. Faaliyet ölçeği, vergilendirme usulü ve muafiyetler ödeme yükümlülüğünü etkileyebilir. Basit usul gibi özel rejimler, sadece stopajla vergilenen bazı kazançlar veya faaliyetsizlik gibi haller, geçici vergi doğurmayabilir. Ayrıca yeni başlayan işletmelerde ilk dönemlerde zarar nedeniyle ödeme çıkmayabilir; ancak beyan yükümlülüğü devam edebilir.

Faaliyet yoksa dahi “beyan gerekip gerekmediği”ni politikalarınıza göre kontrol edin.
Tek seferlik gelirler (tamamen stopajla vergilenmişse) matraha girmeyebilir.
Zarar dönemleri ödeme doğurmaz, zarar taşınabilir.
Stopajla ödenen vergiler, mahsup edilerek yükü azaltır.

“Ödeme yoksa beyan da yok” varsayımı risklidir; faaliyetinize ve usulünüze göre beyan zorunluluğunu ayrıca kontrol edin.

Geçici Vergi Dönemleri ve Takvim Mantığı

Yıl, üçer aylık dönemlere bölünerek izlenir. Geçici vergi dönem kurgusu: 1. dönem Ocak-Mart, 2. dönem Nisan-Haziran, 3. dönem Temmuz-Eylül, 4. dönem Ekim-Aralık. Beyan-ödeme takvimi kural olarak dönemi izleyen ikinci ay içinde tamamlanır. Takvim, resmi duyurularla güncellenebildiği için kesin gün bilgisini dönem başında doğrulamanız gerekir.

Dönem	Aylar	Beyan-Ödeme
1. Dönem	Ocak-Şubat-Mart	Dönemi izleyen 2. ay içinde
2. Dönem	Nisan-Mayıs-Haziran	Dönemi izleyen 2. ay içinde
3. Dönem	Temmuz-Ağustos-Eylül	Dönemi izleyen 2. ay içinde
4. Dönem	Ekim-Kasım-Aralık	Dönemi izleyen 2. ay içinde

“İzleyen ikinci ay” kuralını takviminize sabitleyin.
Resmî tatiller ve hafta sonları son günü etkileyebilir.
Dönem-koli sayımı, stok güncelleme işleriyle eşleştirin.

Dönemleri üç aylık bloklar olarak planlayın; beyan penceresini izleyen ikinci ay prensibiyle ajandanıza sabitleyin.

Geçici Vergi Ne Zaman Beyan Edilir ve Ödenir? (Takvimle Çalışma)

Dönem kapanır kapanmaz 10 iş günü içinde geçici gelir tablosu çıkarın, stok ve maliyet düzeltmelerini tamamlayın, ardından beyan-ödeme sürecini başlatın. Takvimde resmi tatil/hafta sonu sapmaları nedeniyle son gün kayabilir; bu yüzden “son güne kalmayın” kuralı kritik önemdedir. Adım adım takvim uygulaması:

Dönem bitiminden sonraki ilk hafta: Ön muhasebe kapanışları.
İkinci hafta: Geçici mizan, gider-gelir doğrulama, istisna-indirim testi.
Üçüncü hafta: Beyan taslağı, stopaj-mahsup kontrolü.
Beyan penceresi içinde: Onay-ödeme-arşiv.

Beyan hazırlığını dönem bitiminden hemen sonra başlatın; son haftaya yalnız onay-ödeme ve arşivi bırakmak hata riskini düşürür.

Hesaplama Mantığı: Matrah, İndirimler ve Mahsup

Geçici vergi hesaplama basittir: Ticari kâr → (İstisna/indirimi düş) → Geçici vergi matrahı → (Temsilî vergi oranı uygula) → Hesaplanan geçici vergi → (Stopaj/tevkifat/önceki ödemeleri düş) → Ödenecek.

İstisnaları (ör. yatırım, ihracat teşvikli kazançlar) ayrı satırda izleyin.
Geçmiş yıl zararlarını kurala uygun sınırlarda mahsup edin.
Stopaj/tevkifat makbuzlarını dosyalayıp beyana bağlayın.
Dönem içi yeniden değerleme/kur farkları için tutarlılık testi yapın.

Matrahı sade tutun: istisna ve indirimleri ayrı satır, stopaj-tevkifatı da ayrı klasörde izlerseniz hesap zinciri şeffaf kalır.

Hesaplama Örneği (Temsilî)

Aşağıdaki örnek, temsili oranlarla gösterimdir; gerçek oranlar ve uygulamalar değişebilir. Amaç, süreci görselleştirmektir.

Dönem ticari kârı: 400.000 TL
Geçmiş yıl zarar mahsubu: 50.000 TL
İstisnalar/indirilecek kazançlar: 20.000 TL
Geçici vergi matrahı: 400.000 − 50.000 − 20.000 = 330.000 TL
Temsilî vergi oranı: %25 → Hesaplanan geçici vergi: 330.000 × %25 = 82.500 TL
Dönem içi stopaj/tevkifat: 10.000 TL → Ödenecek: 82.500 − 10.000 = 72.500 TL

Örnek oranlar temsildir; kendi oran ve kurallarınızı mali müşavirinizle teyit ederek hesaplayın, belgeleri mutlaka beyana ekleyin.

Muhasebe Kayıtları ve Nakit Akışı Etkisi

Geçici vergi, gider değil vergiden mahsup edilen bir yükümlülük doğurur. Dönem içinde tahakkuk eden tutar, vergi karşılığı veya geçici vergi hesabında izlenir; ödeme yapıldığında banka/kasa ile kapatılır. Yıl sonunda nihai vergi hesaplandığında, geçici vergi ödemeleri mahsup edilerek nihai borç veya iade ortaya çıkar.

Aylık nakit bütçesinde geçici vergi satırı açın.
Kısmi ödeme yapılırsa kalan bakiye için hatırlatma kurun.
Kur farkı ve finansman etkisini nakit tablosunda ayrıca izleyin.

Geçici vergiyi nakit bütçenize dönem dönem ekleyin; mahsup-iade etkisini yıl sonu senaryolarında önceden simüle edin.

Özel Durumlar: Zarar, Dönemsel Gelir, Yeni Başlangıç ve Tasfiye

Zarar beyan edilen dönemlerde ödeme çıkmayabilir; ancak zarar, kuralları dâhilinde gelecek dönemlere devredilebilir. Sezonsal işlerde (örn. turizm, perakende) kâr dalgalanması yüksek olduğundan nakit yastığı şarttır. Yeni başlayanlarda ilk dönemler düşük/negatif olabilir; yine de beyan disiplinini sürdürmek gerekir. Tasfiye/terk işlemlerinde dönem ve kapsam farklılaşabileceğinden özel plan yapılmalıdır.

Sezonsal işletmeler: Kâr-zarar dalgasını çeyrek bazında simüle edin.
Yeni işletme: İlk iki dönemde maliyet takibini özellikle sıklaştırın.
Tasfiye: Dönem-kapsam değişiminde uzman görüşü alın.

Zarar beyanı “iş bitti” demek değildir; devreden zarar ve doğru planlama, sonraki dönem vergi yükünü anlamlı biçimde etkiler.

Geçici Vergi ile Nihai Verginin İlişkisi: Mahsup ve İade

Yıl sonunda gelir/kurumlar vergisi hesaplanırken yıl içi geçici vergiler tamamı ile mahsuba konu edilir. Toplam geçici vergi, nihai vergiden fazlaysa iade/mahsup süreçleri gündeme gelir; azsa kalan kısım ödenir. Bu nedenle geçici vergi dönemlerinde aşırı yüksek ya da aşırı düşük beyanlardan kaçınmak, yıl sonu nakit sürprizlerini önler.

Mahsup için belgeleri tek dosyada tutun.
Fazla ödeme olasılığında iade süresini planlayın.
Az ödeme riskinde faiz/ceza etkisini hesaplayın.

Geçici vergi, nihai verginin yerini almaz; tutarlı tahmin ve doğru mahsup, yıl sonu nakit dengesinin anahtarıdır.

Sektörel Örnekler: Perakende, Hizmet ve Üretim

Geçici verginin mantığı tüm sektörlerde aynı görünse de, kârın oluştuğu yer, giderlerin dönemselliği ve iskontoların etkisi ciddi farklılık yaratır. Perakendede iade-iskonto-kampanya döngüsü brüt kârı dalgalandırır ve dönem sonunda stok sayımıyla birlikte maliyetler yeniden şekillenir. Hizmet sektöründe saat, seans veya proje esaslı tahakkuk, teslim-kabul tutanaklarıyla desteklenmediğinde kâr yanlış döneme yazılabilir.

Üretimde yarı mamul, fire, yan ürün ve kapasite kullanımındaki değişimler, birim maliyeti ve dönem kârını hızla oynatır. Bu yüzden aynı kontrol listesi tüm sektörlerde çalışmaz; sektörün kendi ritmine göre kısa, ölçülebilir ve belgelere dayalı bir akış kurmak gerekir. Sektörel adımlar:

Perakende: Kampanya ve iade dosyasını ay sonunda kapatın; stok sayım farklarını maliyete yedirip brüt kârı yeniden ölçün.
Hizmet: Sözleşme-teslim-kabul zincirini her proje için dosyalayın; tahakkuku belge olmadan yapmayın, tahsilat gecikmesini nakit planına ekleyin.
Üretim: Yarı mamul envanterini ve fire oranlarını güncelleyin; maliyet yöntemini (örneğin ağırlıklı ortalama) yıl içinde değiştirmeyin, tutarlılığı koruyun.

Sektöre özel kontrol listesi hazırlayın; perakendede iade-iskonto, hizmette teslim-kabul, üretimde yarı mamul-fire dosyası kapatılmadan geçici vergi matrahını kesinleştirmeyin.

Yeni Başlayan İşletmeler için Geçici Vergi

İlk yılın başarısı; basit ama katı bir planla geçici vergi hazırlığını alışkanlığa çevirmekten geçer. Hedefiniz, üç ayın sonunda “temiz mizan + belgeli matrah + zamanında beyan” üçlüsünü istikrarlı üretmek olmalıdır. Önce temel kayıt düzenini kurun; satış-maliyet-genel gider ayrımını netleştirip her kalem için belge eşleştirmesi yapın.

Ardından stok kuralları, sözleşme şablonları ve fatura notlarını standartlaştırın; dönem bitiminde rakamları sadece güncelleyin. Son olarak nakit planında geçici vergi için ayrı satır açın; kısmi ödemelerde kalan bakiyeyi hatırlatmalarla takip edin. İlk 90 gün uygulama planı:

Gün Aralığı	Hedef	Üretilen Çıktı	Kontrol
1-15	Kayıt ve belge düzeni	Gelir-gider planı, dosya yapısı	Fatura-dekont eşleştirme testi
16-30	Stok ve sözleşme şablonları	Sayım prosedürü, teslim-kabul formu	Numune sayım ve belge denemesi
31-60	Maliyet ve kurallar	Aylık mizan, maliyet hesap özeti	İstisna-indirim listesi
61-90	Dönem kapanışı provası	Taslak beyan, tahakkuk kontrolü	Ödeme-arşiv tek dosya

İlk yılın anahtarı tekrardır; aynı şablonu her dönemde uygulayın, evrak ve dosya adını standartlaştırın, geçici vergi beyanını son haftaya bırakmayın.

Sezonsal İşlerde Planlama ve Geçici Vergi Yönetimi

Talebin mevsime bağlı değiştiği işlerde matrah, çeyrekten çeyreğe keskin dalgalanır; bu dalga nakit ve stok üzerinde çift yönlü baskı yaratır. Yüksek sezon sonunda birikmiş kâr, izleyen çeyrekte nakde dönüşmeyebilir; tahsilat vadeleri ve iade oranları bu farkı büyütür. Düşük sezonda sabit giderler kâra oranla artar; matrah sıfıra yaklaşsa da finansman ihtiyacı yükselebilir.

Bu nedenle sezon öncesi “stok düzeyi, satış hedefi, iade-iskonto sınırı, tahsilat takvimi ve kur politikası”nı birlikte planlayın. Nihai amaç, geçici vergi beyanında kârı doğru döneme yazmak ve nakit akışını sürprizsiz yönetmektir. Sezon yönetimi adımları:

Yüksek sezon: İade-iskonto tavanını ve vade hedefini önceden yazılı belirleyin, kampanya kapanışını ay sonunda kesinleştirin.
Düşük sezon: Stok eritme ve gider kısma planını devreye alın, kur farkı ve finansman giderini bütçeye ekleyin.
Tüm yıl: Kanal bazlı kârlılık raporlarını üç ayda bir üretip fiyat-iskonto kararlarını veriyle güncelleyin.

Sezonsal işletmelerde matrah dalgalanmasını kabul edin; iade-iskonto kapanışı ve stok değerlemesini zamanında yapmazsanız geçici vergi tutarı gerçek kârdan kopar.

Sıkça Sorulan Sorular

Geçici vergi dönemleri nasıl ilerler?

Yıl; Ocak-Mart, Nisan-Haziran, Temmuz-Eylül, Ekim-Aralık olarak üçer aylık bölünür ve her dönemi izleyen ikinci ay içinde beyan-ödeme tamamlanır.

Beyannamede hangi belgeler gerekiyor?

Mizan, gelir-gider dökümleri, stok ve maliyet düzeltmeleri ile stopaj makbuzlarını hazır tutun; tutarsızlıkları taslak aşamasında temizleyin.

Geçici vergi oranı sabit midir?

Oran mevzuata göre belirlenir; değişim ihtimaline karşı dönem başında güncel oranı teyit edip sözleşme ve fiyatlama notlarını buna göre güncelleyin.

Matrahı nasıl oluştururum?

Dönem kârından istisna ve indirimleri düşüp stopajları mahsup ederek geçici vergi matrahı hesaplanır; belge dayanağı şarttır.

Geçici Vergi beyannamesi nasıl gönderilir?

E-beyanname üzerinden tür ve dönem seçerek gönderim yapın; alındı ve tahakkuk fişini aynı gün indirip ödeme dekontuyla birlikte arşive ekleyin.

Ödeme yönteminde nelere dikkat etmeliyim?

Banka üzerinden yapılan geçici vergi ödemesi için dekontu numaralandırıp tahakkuk fişiyle eşleştirin; kısmi ödeme varsa kalan bakiyeyi not edin.

Geçici vergi ile nihai vergi arasındaki ilişki nedir?

Yıl içindeki ödemeler yıl sonu beyanında mahsup edilir; fazla ise iade/mahsup, eksikse ilave ödeme doğar.

İade alabilir miyim?

Nihai hesapta fazla ödeme çıkarsa Geçici Vergi iadesi talep edilebilir; ispat için alındı, tahakkuk ve ödeme belgelerini tek dosyada sunun.

Hangi durumlarda Geçici vergi doğmaz?

Faaliyetsizlik, zarar veya yalnız stopajla vergilenmiş belirli gelirler gibi sınır durumlarda ödeme çıkmayabilir; yine de beyan zorunluluğunu ayrıca kontrol edin.

Stopajları nasıl hesaba katarım?

Geçici Vergi hesaplamasında stopaj mahsubu yapılır; makbuz numaralarıyla beyana bağlayın, eksik belge iade/mahsup süresini uzatır.

Beyanı geç verirsem ne olur?

Gecikmede usulsüzlük ve gecikme faizi riski doğar; takvimi dönem başında ajandaya sabitleyip son güne iş bırakmayın.

Zarar varsa nasıl hareket etmeliyim?

Geçici vergi zarar mahsubu kurallara uygun şekilde izlenir; ödeme çıkmayabilir ama beyan disiplini ve belge düzeni korunmalıdır.

Sezonsal işlerde nasıl plan yaparım?

Geçici Vergi tutarını doğru görmek için iade-iskonto kapanışını, stok değerlemesini ve tahsilat vadelerini çeyrek bitmeden netleştirin.

Hızlı bir hesaplama şablonu var mı?

Basit denklem: kâr − istisna/indirim = matrah; matrah × oran = hesaplanan; hesaplanan − stopaj = geçici vergi; bu şablonu kontrol listesiyle birlikte kullanın.

Kur farklarını hangi döneme yazmalıyım?

Teslim ve tahsilat zamanlamasına göre dönemsellik ilkesini uygulayın; kur politikası notunu beyan dosyasına ekleyip tutarlılığı koruyun.

Takvimde resmî tatil son günü değiştirirse?

Yeni son gün duyurusunu dikkate alıp Geçici Vergi takvimi kaydınızı güncelleyin; riskli dosyaları öne çekin.

Yeni başlayan bir işletmeyim, nasıl yol alırım?

İlk 90 günde kayıt düzenini kurup stok-maliyet ve sözleşme şablonlarını standartlaştırın; taslak beyanı dönem biter bitmez çalıştırın.

Düzeltilmiş beyan verebilir miyim?

Hata fark edilirse geçici vergi düzeltmesi yapılabilir; düzeltme sonrası yeni tahakkuk ve varsa fark ödemeyi dosyaya ekleyin.