Sesteş Ne Demek? Eş Sesli Kelimelerin Özellikleri ve Örnekleri

Türkçede “sesteş” (eş sesli) kelimeler, yazılış ve okunuşu aynı olduğu hâlde anlamları birbirinden farklı olan sözcüklerdir. Bu kelimeler bağlama göre farklı kavramları karşılar ve anlamı, cümledeki diğer ögelere bakmadan güvenle çıkarmak çoğu zaman zordur. Sesteşlik hem anlatımda esneklik sağlar hem de edebî metinlerde söz sanatlarına kapı aralar. Ancak ölçme–değerlendirme ve günlük yazışmalarda, bağlam net değilse yanlış anlamalara yol açabilir.

Sesteş (Eş Sesli) Kelime Nedir?

Sesteş kelimeler; yazılışı ve söylenişi aynı, fakat anlamları tamamen farklı olan kelimelerdir. Anlamı seçen şey her zaman bağlam, yani kelimenin cümle içindeki görev ve ilişkileridir. “Yüz” kelimesi “sayı olarak yüz”, “insan yüzü” ve “yüzmek” anlamlarına gelebilir; bu, sesteşin tipik örneğidir. Sesteşlik, kelimelerin farklı kökenlerden gelmiş olabileceğini ve dilin zamanla bu türlü birleşmeleri barındırdığını gösterir. Bu nedenle sesteşleri tanımak, okuduğunu anlama ve yazılı anlatım becerilerini doğrudan güçlendirir.

• Anlamı bağlam belirler; tek başına kelime sözlükte birden çok maddeye sahiptir.
• Cümlede yer, ekler, yanındaki sözcükler ve fiil–isim ilişkisi doğru anlamı işaret eder.
• Sesteşlik, özellikle kısa ve çok kullanılan kelimelerde daha yaygındır.
• Yazım ve ses aynı kaldığı için çözüm, anlam ilişkilerini okumayı gerektirir.

Tanım	Önemli Nokta	Örnek
Yazım–ses aynı, anlam farklı	Bağlam seçer	“Gül açtı.” / “Gül güzel kokar.”
Cümle içi işaretler belirleyici	Yan sözcük, ek, eylem	“Sınavda yüz aldım.”
Sık karşılaşılan sözlükleme	Bir kelime için birden çok madde	“Dolmak” fiili farklı nesnelerle değişir

Sesteş Kelimelerin Temel Özellikleri

Sesteş kelimelerin ayırt edici özellikleri, metin çözümlemede hızlı karar vermeyi sağlar. Öncelikle bu kelimeler, eş yazılı olmaları nedeniyle yanlış anlama riskini artırır. İkinci olarak, çoğu sesteş farklı anlam alanlarına dağılır; biri somutken diğeri soyut olabilir. Üçüncü nokta, eklerin ve sözdiziminin çoğu zaman anlamı daraltıcı ve seçici işleve sahip olmasıdır. Son olarak, sesteşler genellikle kısa ve köklü kelimelerde yoğunlaşır; bu kelimelerin geçmişte farklı kollardan birleşmiş olması doğaldır.

• Aynı biçim: Yazım ve ses değişmeden kalır.
• Anlam ayrışması: Biri nesne, diğeri eylem olabilir.
• Ekler belirleyici: Kip, kişi, hâl ekleri anlamı işaretler.
• Sıklık etkisi: Yaygın kelimelerde çok anlamlılık ve sesteşlik daha görünür.

Özellik	Açıklama	Örnek
Eş biçimlilik	Yazım ve ses değişmez	yüz, gül, dolu
Bağlam bağımlılığı	Yan sözcükler anlamı seçer	“dolu yağdı” / “bardağım dolu”
Ek duyarlılığı	Ekler anlamı sınırlar	“yüz-dü”, “yüz-üm”, “yüz” (100)
Anlam uzaklığı	Anlamlar arası akrabalık olmayabilir	ay (gökyüzü) / ay (takvim)

Sesteş, Eş Yazılı ve Çok Anlamlı Arasındaki Fark

Günlük kullanımda kavramlar karışsa da ayrım nettir. Sesteş kelimeler, yazımı–seslenişi aynı, anlamı farklı olan kelimelerdir. Eş yazılı ise yalnız yazımı aynı olan biçimler için geniş bir şemsiye gibi kullanılır; Türkçede yazım–ses çoğu kez örtüştüğü için pratikte sesteşle kesişir. Çok anlamlı kelimede ise bir temel anlam ve onunla ilişkili yan anlamlar zinciri vardır; arada yakınlık bulunur. Sesteşte anlamlar arası akrabalık şart değildir; çoğu kez tamamen ayrı alanlardadır.

• “Gül” çiçek ve “gülmek” eylemi: sesteş.
• “Baş”ın vücut uzvu ile “lider” anlamı: çoğu kaynak çok anlamlı sayar.
• “Dolu” sözcüğünün yağış adıyla kap doluluğu: sesteş örneğidir.
• Sınavlarda “ilişkili–ilişkisiz anlam” ipucu kritik olur.

Kavram	Tanım	İlişki Durumu	Örnek
Sesteş	Yazım–ses aynı, anlam farklı	İlişki şart değil	yüz (100) / yüz (insan yüzü)
Eş yazılı	Yazımı aynı olan formlar	Çoğu kez sesteşle örtüşür	ay (gök cismi) / ay (takvim)
Çok anlamlı	Temel–yan anlam bağı var	Anlamsal yakınlık şart	baş (uzuv) / baş (lider)

Yaygın Sesteş Kelimeler ve Cümle İçinde Kullanımları

Sesteşleri en iyi cümle içinde görürsünüz. Aşağıdaki tabloda, her kelime için iki ayrı anlam ve kısa örnek cümle yer alır. Cümlelerde yan sözcüklerin nasıl seçici işlev gördüğüne dikkat edin. Sınav hazırlığı yapıyorsanız, bu tabloyu hızlı tekrar kartı gibi kullanabilirsiniz. Günlük yazışmalarda ise yanlış anlaşılmayı önlemek için bağlama ek açıklama getirmeyi unutmayın.

Kelime	Anlam 1 (Cümle)	Anlam 2 (Cümle)
yüz	“Sınavdan yüz aldım.”	“Yüzümde tebessüm var.”
yüz	“Denizde saatlerce yüz.”	“Haritayı kuzeye doğru yüz.”
gül	“Bahçede gül açtı.”	“Şakaya gül ve rahatla.”
dolu	“Dün akşam dolu yağdı.”	“Salon bugün tamamen dolu.”
ay	“Bu ay hedeflerimizi aştık.”	“Ay bu gece çok parlak.”
aç	“Pencereyi aç lütfen.”	“Çocuk çok aç, yemeğe geçelim.”
kıyı	“Kıyıda küçük bir iskele var.”	“Kumaşı kıyıdan kes.”
yaz	“Yaz mevsimini çok severim.”	“Deftere adını yaz.”
kır	“Bardağı kır, cezayı göze al.”	“Kır düğünü çok güzeldi.”
bağ	“Üzümler bağda olgunlaştı.”	“Ayakkabı bağını sık.”

İmla ve Noktalama Açısından Dikkat Edilmesi Gerekenler

Sesteşler, yazımı aynı olduğu için imlada ayrı bir zorluk çıkarmaz; sorun daha çok anlamla ilgilidir. Ancak bazı sesteşlerde eklerin yanlış seçimi, cümlenin tüm anlamını değiştirebilir. Noktalama da bağlamı güçlendiren bir işaret sistemidir; özellikle vurgu ve durak anlamı pekiştirir. Uzun tümcelerde virgül ve noktalı virgül, anlam yolunu aydınlatır; yanlış yerleştirilen bir virgül, sesteşin seçimini bile etkileyebilir. Kısaltmalar, sayı–sözcük birliktelikleri ve özel adlar da netlik için doğru yazılmalıdır.

• Hâl ekleri (i, e, de, den) yanlışsa anlam kayar.
• Tamlama ve sıfat dizilişi sesteşi işaret eder.
• Uzun cümlelerde anlam adımlarını virgülle ayırın.
• Sayı sözleriyle birlikte yazarken ölçü–adet bağlamını açık tutun.

Durum	Doğru Kullanım	Yanlış Kullanım
Hâl eki	“Yüz-ü güldü.”	“Yüz güldü.” (özne–nesne karışır)
Virgül	“Ay doğdu, rüzgâr dindi.”	“Ay doğdu rüzgâr dindi.” (akış belirsiz)
Tamlama	“gül yaprağı”	“gül yaprak”
Sayı sözü	“yüz kişi katıldı”	“yüzkişi katıldı”

Anlam Karışıklığını Nasıl Önlersiniz? Uygulanabilir Teknikler

Sesteşlerle karışıklığı önlemenin en hızlı yolu, seçici sözcükler ve ek kalıpları oluşturmaktır. Belirsiz bir kelime gördüğünüzde, yanına anlamı netleştiren bir sözcük ekleyin: “yüz sayı” ya da “yüz ifadesi” gibi. Yazarken, önce cümleyi sade kurun, ardından gerekirse açıklayıcı ek tümce ekleyin. Okurken ise, kelimenin yüklemle ilişkisini yoklayın; hangi anlam yükleme daha doğal bağlanıyor, ona odaklanın. Sınavlarda süre darsa, seçeneklerdeki anahtar kelimeleri sesteşle eşleyin.

• Seçici sözcük ekleyin: “ay takvimi”, “Ay’ın hareketi”.
• Yüklemi önce bulun, sonra sesteşi yükleme bağlayın.
• Uzun cümleyi iki kısa cümleye bölerek netleştirin.
• Metin türünü düşünün: bilimsel metinde “ay” çoğu kez gök cismi olur.

Senaryo	Risk	Hızlı Çözüm
Sınavda paragraf	Bağlamı atlama	İlk–son cümleyi okuyup konu alanını belirle
Kurumsal e-posta	Yanlış anlam	Sesteş yanına açıklayıcı isim getir
Editörlük	Tutarsız anlam	Şüpheli kelimeyi eş anlamlıyla değiştir
Sunum slaytı	Kısalık nedeniyle belirsizlik	Başlığa seçici sözcük ekle

Eğitimde ve Sınavlarda Sesteş Kelimeler: Strateji ve İpuçları

Türkçe derslerinde sesteşler, hem sözcük anlamı hem de cümlede anlam kazanımlarında yoğun biçimde ölçülür. Paragraf sorularında bağlamı belirleyen anahtar cümle genellikle giriş veya sonuçta saklıdır. Seçeneklerde, sesteşin hangi anlamının hedeflendiğini işaret eden belirgin sözcükler bulunur. Süre yönetimi için, önce anlam alanını saptayıp sonra seçenekleri eleyin; bu yöntem gereksiz okuma tekrarlarını azaltır. Denemelerde, kendi “yanlış defteri”nizi tutup karıştırdığınız sesteşleri listeleyin.

• Giriş–sonuç cümlelerini önce okuyun.
• Seçeneklerdeki seçici sözcükleri işaretleyin.
• Günlük mini tekrar kartları hazırlayın.
• Yanlış defterinizi iki haftada bir güncelleyin.

Soru İpucu	Neden İşe Yarar	Kısa Örnek
Konu alanını bul	Anlam evrenini daraltır	“Ay’ın evreleri…” bilimsel bağlam
Seçici sözcük ara	Sesteşi sabitler	“yüz puan” sayısal anlam
Yükleme bağla	Dil bilgisini kullanır	“Gül açtı” eylem–özne uyumu
Eleme yap	Zaman kazandırır	Aykırı anlamları at

Alıştırmalar: Sesteşleri Bağlamdan Ayırt Etme

Uygulama, bilgiyi kalıcı hâle getirir. Aşağıdaki cümlelerdeki sesteş kelimeleri bulun ve hangi anlamda kullanıldığını yazın. Önce yalnızca yüklemi ve yan sözcükleri işaretleyin, ardından anlamı seçin. Zaman tutarak çözüp tekrar ettiğinizde metinleri daha hızlı ve doğru yorumlarsınız. Bitirdiğinizde, hemen altındaki “Yanıt Anahtarı” tablosu ile kontrol edin.

1. “Bahçedeki gül sabaha karşı açtı.”
2. “Toplantıda herkesin yüzü güldü.”
3. “Bu ay bütçeyi dikkatle yöneteceğiz.”
4. “Fırtınada dolu pencereleri dövdü.”
5. “Deftere ismini büyük harfle yaz.”
6. “Kıyıda eski bir tekne bağlı duruyor.”
7. “Kır düğününde hava bir anda serinledi.”
8. “Ayakkabının bağı çözülmüş, dikkat et.”
9. “Bugün yüz üzerinden hesaplama yapacağız.”
10. “Sıcak olunca çocuklar saatlerce yüzdü.”

No	Sözcük	Seçilen Anlam	Gerekçe
1	gül	çiçek	“açtı” eylemi, bitkiyi işaret eder
2	yüz	insan yüzü	“yüzü güldü” duygusal ifade
3	ay	takvim dilimi	“bütçe” bağlamı, zaman
4	dolu	yağış	fırtına, pencere bağı
5	yaz	yazmak fiili	“deftere” nesnesi
6	kıyı	sahil	tekne–bağlı ilişkisi
7	kır	kır alanı	“düğün” ile uyumlu
8	bağ	ayakkabı bağı	nesne–eşya ilişkisi
9	yüz	sayı (100)	“hesaplama” ipucu
10	yüz	yüzmek fiili	“saatlerce” süre, eylem

Sesteşlerin Tarihçesi: Köken, Anlam Ayrışması ve Dil Gelişimi

Sesteşlik çoğu kez farklı kökenli kelimelerin zamanla aynı yazım–ses biçimine yaklaşmasıyla oluşur. Ses değişmeleri, benzeşme ve basitleşme süreçleri belirli biçimleri birleştirir; ayrıca ödünçleme yoluyla gelen kelimeler yerli karşılıklarla örtüşebilir. Anlam ayrışması bazen uzmanlık alanlarının gelişmesiyle hızlanır; aynı biçim farklı topluluklarda bambaşka nesneleri adlandırır. Dil kullanıcıları, bağlamı güçlendirerek belirsizliği yönetir; sesteşler böylece kültürel bir ekonomi sağlar, az sayıda biçimle çok anlam taşır.

• Ses değişimi etkisi: Tarihsel süreçte hece düşmesi ve ünlü uyumu.
• Ödünç kelime etkisi: Yerli biçimle çakışan alıntılar.
• Alan ayrışması: Bilim–günlük dil farkı sesteşi belirginleştirir.
• Bağlam ekonomisi: Okur, seçici sözcüklerle yükü azaltır.

Kaynak	Mekanizma	Örnek Tip	Not
Ses değişmesi	Yakın biçimlerin örtüşmesi	yaz (mevsim) / yaz (fiil)	Biçim aynılığı tarihsel
Ödünçleme	Alıntı–yerli çakışması	ay örneği benzeri	Köken farkı korunmaz
Alanlaşma	Terim–gündelik ayrımı	yüz (puan) / yüz (organ)	Alan sözcükleri seçer
Deyimleşme	Kalıplaşma	dolu dizgin vb.	Sesteşlikten ayrı bir olgu

Eş Yazılılıkla İlişki: Hangi Durumda Sesteş Demeyiz?

Eş yazılılık, yazımı aynı olan birimlerin genel adıdır; sesteş ise bunun içinde, anlamları bütünüyle farklı olan özel bir durumdur. Çok anlamlı kelimelerde ise anlamlar arasında belirgin akrabalık ve genişleme bağı bulunur; bu nedenle onları sesteş saymayız. Bir sözcüğün anlamları metinde birbirini çağrıştırıyor, dönüşerek genişliyorsa çok anlamlıdır; tamamen ayrı alanlara dağılıyorsa sesteştir. Değerlendirme yaparken, seçici sözcükler, ekler ve cümle türü kararımıza yön verir; aynı kökten gelen anlamlar dizisi çok anlamlıya, kökensel olarak uzak çiftler sesteşe yakındır.

• Sinyal sözcük ekleyin: “yüz puan” sayısal; “yüz ifadesi” organik.
• Akrabalık testi yapın: Anlamlar mantıksal bir köprüyle bağlanıyor mu?
• Kök–ek denetimi uygulayın: Aynı kök üzerine anlam kayması varsa çok anlamlı olabilir.
• Yanlış pozitifleri ayıklayın: Deyimler bazen sesteş gibi görünür ama sabit anlam taşır.

Durum	Örnek	Sonuç	Gerekçe
Anlamlar yakın	baş (uzuv) / baş (yönetici)	Çok anlamlı	Mecaz yoluyla genişleme var
Anlamlar uzak	ay (gök cismi) / ay (takvim)	Sesteş	Anlam alanları bağımsız
Seçici sözcük net	yüz puan / yüz kremi	Bağlam çözer	Yan sözcük anlamı sabitler
Deyimleşme	başı sonu belli	Sesteş değil	Kalıp, tek anlam taşır

Günlük Dilde Sesteşler: Yanlış Anlaşılma Yaratan Gerçek Senaryolar

Günlük iletişimde sesteşler, kısa mesaj, toplantı notu ve sipariş akışlarında beklenmedik hatalara yol açabilir. Zaman baskısı altında, alıcı seçici sözcük bulamazsa en yakın anlamı seçer ve yanlış işlem yapar. Kurumsal yazışmalarda, belirsiz sesteşi açıklayıcı ad ile sabitlemek zaman ve para kaybını önler. Sözlü iletişimde ise vurgu ve jest destek olur; yazıda bu destek olmadığından netleştirici ek ve örnek kritik önem taşır.

• Ekle alan etiketi: “ay takvimi”, “Ay gözlemi”.
• İşlem yönergesi yazın: Hangi “yüz” üzerinden hesap?
• Sıralı maddeler kullanın: Adım adım ifadeler belirsizliği azaltır.
• Onay cümlesi ekleyin: “Şunu kastediyorum: …”

Senaryo	Yanlış Anlama	Risk	Düzeltme
Toplantı özeti	“Yüz hedefine ulaştık.”	Başarı mı sayı mı belirsiz	“Yüz puan hedefine ulaştık.”
Sipariş notu	“Gül demeti hazırla.”	Çiçek mi dekor mu	“Kırmızı gül demeti hazırla.”
Vardiya mesajı	“Ay raporu eksik.”	Takvimsel mi astronomik mi	“Eylül ayı raporu eksik.”
Servis talebi	“Dolu hasarı var.”	Yağış mı parça mı	“Dolu yağışı kaynaklı hasar var.”

Edebiyatta Sesteş Kullanımı: Şiir, Öykü ve Deyimlerde Etki Yaratma

Edebiyatta sesteşler, cinas yoluyla ses–anlam oyunları kurar; okura çift anlamlı bir kapı açar. Şiirde sesteş, ritim ve ses yankısı ile birleşince mısraya derinlik verir; öyküdeyse karakterin bakış açısını katmanlandırır. Yazar, aynı biçimi farklı bağlamlarda bilinçli çarpıştırır; okur bu çarpışmadan anlam çıkarır. Deyimlere yaslanan metinlerde, kalıplaşmış anlam ile anlık anlam yan yana gelir; ironi, mizah ve yoğunluk böylece artar.

• Cinaslı başlık üretin: “Ay ışığı, ay planı”.
• Paralel yapı kurun: Aynı sözcüğü iki bağlamda art arda kullanın.
• Deyimi bozup yeniden kurun: Anlamı tazeleyin.
• Görsel nesne ekleyin: Seçici sözcük, çift anlamı taşır.

Tür	Amaç	Örnek Cümle	Etkisi
Şiir	Yankı ve yoğunluk	“Yüzüme yüz vurdu deniz.”	Görsel ve eylem birleşir
Öykü	Karakter derinliği	“Ay’ı bekledi, ayı bekletti.”	Zaman–gök cismi oyunu
Deneme	İroni	“Gül gibi gülüşü, gül gibi sustu.”	Duygu–nesne gerilimi
Tiyatro	Mizah	“Doluyu boşuna boşaltma.”	Ses–anlam sürprizi

Yabancılara Türkçe Öğretiminde Sesteşler: Etkinlik ve Oyun Önerileri

Yabancı öğrenenler, sesteşlerde bağlam sinyali aramayı alışkanlık hâline getirdiklerinde hızlı ilerler. Etkinlikleri görsel destek, rol oyunu ve hızlı eşleştirme üçlüsü üzerine kurun; böylece hem anlama hem üretim güçlenir. Düzey ilerledikçe, sesteşleri durumsal diyaloglara yerleştirin ve geri bildirim modelini açık tutun. Ödevlerde kısa mini günlük yazdırın; her gün bir sesteşi iki farklı anlamda kullanma kuralı uygulayın.

• Kart eşleştirme: Görsel–cümle–anlam üçlüsü.
• Rol oyunu: Sipariş, randevu, bilgi alma sahneleri.
• Hızlı tur: Öğretmen sözcük verir, öğrenciler iki bağlam kurar.
• Yanlış günlüğü: Karıştırılan örnekler toplanır, haftalık tekrar yapılır.

Etkinlik	Amaç	Süre	İpucu
Görsel kartlar	Bağlam oluşturma	10 dakika	Aynı sözcük, iki resim
Diyalog kurma	Üretim becerisi	15 dakika	Rol ve yer net olsun
Hızlı eşleştirme	Tepki hızı	5 dakika	Zil sesiyle tur değiştir
Mini günlük	Pekiştirme	7 dakika	Her gün bir sesteş çifti

Çocuklar İçin Sesteş Atölyesi: Yaşa Göre Alıştırma Planları

Çocuklarda sesteş öğretimi, yaşa uygun dikkat süresi ve oyunlaştırma ile verimli olur. Küçük yaşlarda somut resim kartları ve hikâye sıralama idealdir; orta yaşlarda kukla–rol çalışmaları ve çizim etkili olur. Ergenlikte yazma atölyesi ve mini skeç ile söz–anlam bağlantısı derinleşir. Değerlendirmeyi gözlem formu, mini rubrik ve ürün dosyası ile yapın; not yerine geri bildirim verin.

• Resimli eşleştirme: 6–8 yaş için kısa turlar.
• Kukla diyaloğu: 9–11 yaş için canlandırma.
• Skeç–yazı: 12–14 yaş için üretim.
• Ürün panosu: Başarılı örnekleri sınıfta sergileyin.

Yaş	Dikkat süresi	Etkinlik örneği	Değerlendirme
6–8	10 dakika	Resim–cümle eşleştirme	Gözlem formu
9–11	15 dakika	Kukla ile diyalog	Kontrol listesi
12–14	20 dakika	Skeç ve kısa öykü	Rubrik ve geri bildirim

Mesleki İletişimde Sesteş Riskleri: Hukuk, Sağlık ve İş Yazışmaları

Mesleki metinlerde sesteşler yanlış işlem, gecikme ve maliyet doğurabilir; bu nedenle riskli alanlarda seçici terim kullanmak zorunludur. Hukuk metninde bir kelimenin tek anlam taşıması beklenir; sağlıkta hasta güvenliği açısından belirsizliğe yer yoktur. İş yazışmalarında ise zaman–maliyet etkisi büyüktür; denetim aşamasında sesteş taraması yaparak metni sabitleyin. Kurumsal şablonlara örnekli kalıp eklemek, personel değişse bile tutarlılığı korur.

• Terim sözlüğü oluşturun; bölüm içi standart seçici sözcükler belirleyin.
• Onay cümlesi ekleyin: “Kastedilen … anlamıdır.”
• Şablon metin kullanın; değişken alanları açıkça adlandırın.
• Çift imza kuralı uygulayın; kritik belgeleri ikinci göz kontrol etsin.

Sektör	Risk İfadesi	Yanlış Yorum	Doğru Yazım
Hukuk	“Dava başı masraf”	Kişi başı sanılır	“Dava için başlangıç masrafı”
Sağlık	“Dolu şırınga ver”	Yağış ilişkili yanlış bağ kurulur	“Tam dolu şırınga ver”
Lojistik	“Ay raporu gönder”	Astronomi sanılır	“Ekim ayı raporunu gönder”
Finans	“Yüz hedefi”	Hangi yüz belirsiz	“Yüz puanlık hedef”

Sayılar, Ölçüler ve Zaman Sözcüklerinde Sesteşlik: Uygulama Rehberi

Sayı, ölçü ve zaman sözleri kısa ve yüksek frekanslı oldukları için sesteşlik burada çok görünür. “Ay” hem takvim dilimi hem gök cismi olabilir; “yüz” hem sayı hem organ, “aç” hem eylem hem durumdur. Bu alanda çözüm, birim adı, alan etiketi ve işlem bağlamı eklemektir. Rapor, talimat ve etiketlerde tek biçim benimseyin; aynı kelimeyi farklı anlamlarda kullandığınızda sözlükçe ile yönlendirin.

• Birim ekleyin: “yüz lira”, “yüz puan”.
• Zaman etiketi: “Ekim ayı”, “Ay gözlemi”.
• İşlem bağlamı: “Yüz üzerinden ortalama al”.
• Tercih sözlüğü: Kurum içi standart liste.

Sözcük	Anlam 1	Anlam 2	Seçici Sözcükler
ay	takvim dilimi	gök cismi	Ekim, takvim, gözlem, evre
yüz	sayı (100)	organ/fiil	puan, ortalama, krem, ifade
aç	kapağı kaldır	açlık durumu	pencere, menü / tok, yemek
dolu	yağış türü	içerik miktarı	fırtına, hasar / kapasite, yer

Atasözü ve Deyimlerde Sesteş İzi: Anlam Kaymasını Okuma

Atasözleri ve deyimler çoğu zaman sabit anlam taşır; sesteş görünümü verseler de bağlamları kalıplaşmıştır. Ancak yazarlar, bu kalıpları bozup yeniden kurarak sesteş etkisi yaratabilir; okur hem kalıp anlamı hem anlık anlamı aynı anda görür. Okurken önce sabit anlamı hatırlayın, ardından cümlenin yeni bağlamını tartın; gerektiğinde deyimin kelime kelime anlamı da katkı sağlar. Eğitim amaçlı metinlerde, öğrenciden iki okuma yapması istenir: kalıp okuma ve yaratıcılık okuması.

• Kalıbı tanı: Önce sabit anlamı yaz.
• Bağlam denetimi: Kim, nerede, ne amaçla söylüyor?
• Boz–kur tekniği: Deyimi kırıp yeni anlam üret.
• Karşı örnek: Kalıp anlamla çelişen kullanım not alınır.

Kalıp	Gerçek Anlam	Mecaz Etkisi	Okuma İpucu
başa kakmak	yapılanı yüzüne vurmak	sitem ve uyarı	“kime, ne için” sor
ağız birliği etmek	birlikte karar vermek	ortak söylem	özne sayısı ipucu verir
dolu dizgin	hızla, durmadan	kesintisiz akış	eylem türüne bak
ayak uydurmak	uyum sağlamak	değişime esneklik	özne–eylem uyumu

Sıkça Sorulan Sorular