Huzur Hakkı Nedir? Kimlere Verilir? Nasıl Hesaplanır?
Huzur hakkı; şirketlerin yönetim kurulu/müdürler kurulu üyelerine, komite üyelerine ve bazı durumlarda kamu/yerel yönetim organlarında görev yapanlara toplantı veya görev ifası karşılığında ödenen ücret türüdür. Bu rehberde; hukuki dayanağı, kimlerin huzur hakkı alabileceği, vergilendirme–SGK boyutu, bordrolama, muhasebe kaydı ve adım adım hesaplama yöntemlerini açıklıyoruz.
Huzur Hakkı Nedir?
Huzur hakkı, şirketin karar ve denetim organlarında görev yapan üyelere; toplantılara katılım, sorumluluk üstlenme ve gözetim/danışmanlık görevlerinin karşılığı olarak ödenen ücret niteliğinde bir ödemedir. Uygulamada tutar ve ödeme periyodu (toplantı başına, aylık/çeyreklik veya karma) şirketin ana sözleşmesi, genel kurul ve/veya yönetim kurulu kararı ile belirlenir. Ücret kabul edildiği için genellikle gelir vergisi stopajı ve damga vergisi gibi vergisel yükümlülükler doğurur; bordrolama ve muhasebe kayıtlarıyla belgelendirilir.
- Temel amaç: Üyelerin zaman, bilgi ve sorumluluklarının adil biçimde karşılanması
- Ödeme biçimi: Toplantı başı, düzenli (ay/çeyrek), ya da sabit + toplantı başı karma model
- Belgelendirme: Karar metni, bordro/tahakkuk, banka dekontu, beyan ve muhasebe fişleri
Şirket Türlerine Göre Huzur Hakkı
Şirket yapısı, organların oluşumu ve iç düzenlemeler huzur hakkının nasıl ve kime ödeneceğini belirler. Aşağıdaki çerçeve, uygulamadaki temel farkları netleştirir.
| Yapı/Tür | Organ | Dayanak & Karar | Uygulama Notu |
|---|---|---|---|
| Anonim Şirket (A.Ş.) | Yönetim Kurulu / Komiteler | Esas sözleşme + Genel kurul/kurul kararı | Karma model yaygın; bağımsız üye politikaları önemli |
| Limited Şirket (Ltd.) | Müdür/Müdürler Kurulu | Esas sözleşme + Ortaklar kurulu kararı | Toplantı başı model ve yoklama ispatı kritik |
| Kooperatif | Yönetim ve Denetim Kurulları | Ana sözleşme + Genel kurul | Üye tabanlı şeffaflık, tavan sınırlamaları |
| Dernek/Vakıf & İktisadi İşletme | Yönetim/Denetim Organları | Tüzük/Resmî karar | Tüzük sınırları, kamu denetimi hassas |
| Halka Açık Şirket | YK ve Komiteler | Esas sözleşme + GK; kurumsal yönetim ilkeleri | Bağımsız üye, şeffaf raporlama, yatırımcı ilişkileri |
| Belediye/Meclis vb. | Meclis/Komisyon | İlgili mevzuat + meclis kararı | Mevzuat tavanları ve denetim hükümleri belirleyici |
Kimler Huzur Hakkı Alabilir?
Huzur hakkı, kural olarak organ üyelerine (yönetim, denetim, komite, müdürler kurulu) toplantı katılımı veya görev ifası karşılığında ödenir. Aynı kişi birden fazla organda görevliyse, her organ için ayrı karar ve ayrı bordro düzenlemek şeffaflık sağlar. Vergi ve SGK boyutu hizmet akdi, fiili çalışma ve ortaklık kriterlerine göre değişebilir.
| Rol/Organ | Statü | Huzur Hakkı Kriteri | Belge/İspat |
|---|---|---|---|
| YK Üyesi (A.Ş.) | Organ üyesi | Toplantı/görev ifası | Karar metni, yoklama, tutanak |
| Komite Üyesi (Denetim/Risk vb.) | Organ/alt organ | Komite çalışmaları/raporlar | Komite kararları, faaliyet raporu |
| Müdür/Müdürler Kurulu (Ltd.) | Organ üyesi | Toplantı ve icra görevleri | Ortaklar kurulu kararı, yoklama |
| Denetim/İç Denetim Kurulu | Organ/komite | Denetim planı ve katılım | Raporlar, imza kayıtları |
| Kooperatif/Dernek/Vakıf Organı | Organ üyesi | Tüzük ve GK kararına uygun görev | Tüzük, GK kararları, tutanak |
| Belediye/Meclis/Komisyon | Kamu organı | Mevzuat + meclis kararı | Meclis kararları, katılım çizelgesi |
Huzur Hakkı Tutarı Nasıl Belirlenir?
Huzur hakkı tutarı; şirketin ölçeği, sektör dinamikleri, kurul/komite sorumluluğunun kapsamı ve toplantı sıklığı dikkate alınarak genel kurul veya yetkili organ kararıyla belirlenir. Uygulamada “toplantı başına”, “aylık/çeyreklik sabit” ya da “karma (sabit + toplantı başı/komite primi)” modeller kullanılır. Tutar tayininde piyasa/emsal kıyası, bütçe tavanı, bağımsız üye statüsü, risk/denetim sorumluluğu ve devamsızlık kuralları açıkça yazılı hale getirilir. Belirleme adımları ve örnek politika tablosu:
- Görev tanımı ve yükümlülük: (Yönetim/denetim/komite) Sorumluluk kapsamı ve zaman ayrımı netleştirilir.
- Model seçimi: Toplantı başı mı, sabit dönemsel mi, yoksa karma mı?
- Benchmark & tavan: Sektör/ölçek emsalleri, bütçe etkisi ve yıllık “tavan” belirlenir.
- Farklılaştırma: Bağımsız üye, denetim/risk komitesi gibi yüksek sorumluluklara ek pay.
- Devamsızlık & vekâlet: Katılım şartı, online katılım ve vekâlet kuralları yazılır.
- Gözden geçirme: Enflasyon/kur, kümülatif vergi dilimi ve performans tetikleyicileriyle yıllık revizyon.
| Parametre | Seçenek/Aralık | Not |
|---|---|---|
| Ödeme modeli | Toplantı başı / Aylık / Çeyreklik / Karma | Toplantı yoğunluğuna göre seçilir. |
| Farklılaştırma | +%10–%30 (bağımsız/denetim/risk) | Yüksek sorumluluğa ek pay. |
| Devamsızlık kuralı | Katılmayan: 0 ödeme | Kararda açık yazılmalı. |
| Yıllık tavan | Bütçe hedefinin %X’i | Mükerrerlik riskini sınırlar. |
| Revizyon | Yılda 1 (endeksleme) | Enflasyon/kur sonrası güncelleme. |
Huzur Hakkı Hesaplama Nasıl Yapılır?
Huzur hakkı hukuken ücret sayıldığından, hesap akışını brüt → kesintiler → net mantığıyla, ilgili dönemin vergi/SGK kurallarına göre yürütürüz. SGK boyutu; hizmet akdi, fiilî çalışma ve ortaklık statüsüne göre vaka bazlı değerlendirilir. Aşağıdaki şablonlar örneklendirme amaçlıdır; oran ve istisnalar dönemsel değişebilir. Adımlar ve örnekler:
- Brüt tutarı belirleyin (aylık/toplantı başı/karma).
- Gelir vergisi stopajı: İlgili ayın/kümülatifin vergi dilimine göre hesaplayın.
- Damga vergisi: Dönemin oran/istisnalarına göre uygulayın.
- SGK: Senaryonuza göre var/yok değerlendirin (hizmet akdi/4A, 4B, vb.).
- Net tutarı bulun ve ödemeyi dekont açıklamasıyla yapın.
- Muhtasar (ve varsa SGK) bildirimi ile muhasebe kaydını tamamlayın.
| Örnek Senaryo | Brüt (TL) | Ör. Gelir Vergisi | Damga (‰7,59) | Toplam Kesinti | Net (TL) |
|---|---|---|---|---|---|
| Düşük Dilim | 15.000 | %15 | 113,85 | 2.363,85 | 12.636,15 |
| Orta Dilim | 30.000 | %20 | 227,70 | 6.227,70 | 23.772,30 |
| Yüksek Dilim | 60.000 | %35 | 455,40 | 21.455,40 | 38.544,60 |
Kamu ve Derneklerde Huzur Hakkı
Kamu kurumlarında ve sivil toplum yapılarında (dernek–vakıf) huzur hakkı; mevzuat, tüzük/ana sözleşme ve organ kararları ile sınırlandırılan, görev/katılım karşılığı ödenen ücrettir. Belediyelerde meclis ve komisyon üyelerine; dernek ve vakıflarda ise yönetim/denetim kurulu üyelerine, karar metni ve katılımın ispatı (yoklama, tutanak, e-imza, video kaydı) şartıyla uygulanır. Tavan tutarlar, ödeme periyodu ve vergileme rejimi kamu–STK türüne göre değişebilir; daima güncel mevzuat ve iç düzenlemeler esas alınmalıdır. Temel ilkeler:
- Dayanak: Kanun/ikincil düzenleme + tüzük/ana sözleşme + organ kararı birlikte aranır.
- Şeffaflık: Tutar yöntemi, periyot, katılım şartı ve gider ayrımı (harcırah vs.) yazılı olmalı.
- Belgelendirme: Meclis/kurul karar numarası, toplantı listesi, imza/e-imza ve tutanak arşivi.
- Bütçe–tavan: Kamu/yerel yönetimde mevzuat tavanları; dernek–vakıfta tüzük sınırları gözetilir.
- Bordrolama: Ücret niteliğindeki huzur hakkı bordroya alınır; stopaj ve damga vergisi değerlendirilir.
| Yapı | Organ/Üye | Esas Dayanak | Karar Merci | Uygulama Notu |
|---|---|---|---|---|
| Belediye/Meclis | Meclis/komisyon üyesi | İlgili kanun/ikincil düzenleme | Meclis/encümen kararı | Mevzuat tavanı ve yoklama şartı |
| İl Genel Meclisi | Üye/komisyon | İlgili mevzuat | Meclis kararı | Katılım ispatı ve şeffaf raporlama |
| Dernek | Yönetim/denetim kurulu | Tüzük + GK kararı | Yönetim/GK | Tüzükte açık hüküm, karar–tutanak |
| Vakıf | Mütevelli/yonetim–denetim | Vakıf senedi + karar | Mütevelli/kurul | Sınırlar senet ve iç yönergeyle belirlenir |
| Kamu İktisadi Yapıları | YK/komite | Özel mevzuat | İlgili Bakanlık/kurul | Özel tavanlar ve raporlama disiplini |
Huzur Hakkı Muhasebe Kaydı ve Vergilendirilmesi Nasıl Yapılır?
Huzur hakkı, ücret niteliğinde olduğundan bordroya girer ve genel olarak gelir vergisi stopajına (ve döneme göre damga vergisine) tabidir. SGK boyutu; hizmet akdi, fiilî çalışma ve ortaklık statüsüne göre vaka bazlı değerlendirilir. Muhasebede giderleştirme, tahakkuk, beyan ve ödeme adımları standart bir akışla yürütülür. Adım adım işlem:
- Karar ve belge: Organ kararı, toplantı tutanağı/yoklama, katılım ispatı toplanır.
- Bordro: Brüt tutar → stopaj (GV), damga (varsa), SGK durumu → net.
- Tahakkuk kaydı: Gider ve karşılık hesaplarıyla (335/360 vb.) muhasebeleştirme.
- Beyan: Muhtasar (stopaj, damga) ve gerekiyorsa SGK bildirimi.
- Ödeme: Banka ödemesi; dekont açıklamasında “huzur hakkı – dönem – kişi”.
- Arşiv: Karar, bordro, beyan, dekont ve e-imza dosyaları aynı klasörde saklanır.
| Kalem | Uygulama | Not |
|---|---|---|
| Gelir Vergisi Stopajı | Ücret sayıldığı için muhtasar beyan | Kümülatif matrah–dilim takibi şart |
| Damga Vergisi | Dönem oran/istisna kontrolü | Sözleşme ve bordro metnine göre |
| SGK | Hizmet akdi/fiilî çalışma varsa | 4A/4B statüsüne göre vaka bazlı |
| Yıllık Beyan | Birden fazla işveren/limit aşımı | Üye bazlı kontrol yapılmalı |
Huzur Hakkı Beyanname Nasıl Gösterilir?
Huzur hakkı, yönetim kurulu/denetim kurulu üyelerine ödenen ve “ücret” niteliğinde sayılan bir ödemedir. Genel kural, şirketin bu ödemeden gelir vergisi stopajı ve damga vergisi kesip muhtasar beyannameyle bildirmesidir. Üye açısından yıllık beyan gerekip gerekmediği ise tek/multiple işveren durumu ve yıllık beyan sınırı gibi kriterlere bağlıdır. Tek işverenden alınan ve yıl içinde tevkifata tabi ücretler çoğu durumda yıllık beyana girmez; birden fazla işverenden ücret varsa veya diğer gelir türleriyle eşikler aşılırsa, Hazır Beyan üzerinden beyan gerekebilir. Adım adım (zorunluluk doğduysa) beyan:
- GİB Hazır Beyan sistemine giriş yapın (e-Devlet/mali şifre).
- “Ücret Gelirleri (Tevkifata Tabi)” bölümünü seçin; brüt huzur hakkı tutarını ve yıl içi kesilen stopajı girin.
- Aynı yıl içindeki diğer ücret gelirlerini (varsa) ekleyin; stopajı mahsup edin.
- Bağış/indirime konu kalemleriniz varsa ilgili sekmelerde işleyin.
- Son kontrol → tahakkuk oluşturun → onaylayın.
| Durum | Beyan Gerekir mi? | Kim Ne Yapar? | Not |
|---|---|---|---|
| Tek işverenden huzur hakkı, yıl içinde stopajlı | Çoğunlukla Hayır | Şirket stopaj + muhtasar verir | Üye ayrıca yıllık beyan vermez |
| Birden fazla işveren, ikinci ücret toplamı yıllık sınırı aşıyorsa | Evet | Üye Hazır Beyan ile beyan eder | Sınır her yıl yenilenir |
| Stopaj yapılmadan ödeme (istisnai haller) | Evet | Üye beyan eder | Gecikmeye düşmeyin |
| Ücret dışında beyana zorlayan başka gelirler de varsa | Evet | Üye tüm gelirleriyle beyan eder | Stopaj mahsup edilir |
Huzur Hakkı Vergi İstisnası Nedir?
Huzur hakkı ücret sayıldığı için ücretlilere tanınan bazı istisna ve indirim kuralları çerçevesinde değerlendirilebilir. En bilinen uygulama, ücretlilerin ücretlerinin belirli bir kısmına tanınan “asgari ücret istisnası”dır; bu istisna yıl içi bordroya yansıtılarak stopaj matrahını düşürür. Ayrıca mevzuattaki yemek, yol, gündelik/harcırah gibi şartlı istisna kalemleri (limit ve belge şartına bağlı) huzur hakkı alan kişiye de, şartları sağlanıyorsa, ücret sistemi üzerinden uygulanabilir. Öte yandan engellilik indirimi gibi indirim mekanizmaları istisnadan farklıdır; bordroda ayrıca dikkate alınır.
- Asgari Ücret İstisnası: Ücretin belirli kısmı gelir vergisinden istisna edilir; bordroda otomatik dikkate alınır.
- Yemek/Yol İstisnaları: Günlük tutar/ödeme yöntemi ve belge şartları sağlanıyorsa istisna kapsamında olabilir.
- Harcırah/Gündelik: Fiili görevlendirme, tutar limiti ve tevsik şartlarına bağlıdır.
- İndirim–İstisna Ayrımı: İstisna, geliri vergiden çıkarır; indirim (ör. engellilik indirimi) matrahtan düşer.
Huzur Hakkı Karar Örneği
Aşağıdaki şablon, anonim şirket yönetim kurulu için örnek bir huzur hakkı kararıdır. Kendi şirketinizin unvanı, tarih, dönem, tutar ve ödeme usullerini uyarlayıp kullanabilirsiniz.
- Yönetim Kurulu Kararı – Huzur Hakkı (Örnek Metin)
- Şirket: [Şirket Unvanı A.Ş.]
- Karar Tarihi/No: [GG.AA.YYYY] / [YYYY/…]
- Toplantı Yeri: [Adres]
- Katılanlar: [Ad Soyad – Başkan], [Ad Soyad – Üye], …
Karar Metni:
“Şirket Ana Sözleşmesi’nin [madde no] maddesi ve ilgili mevzuat hükümleri uyarınca, Yönetim Kurulu Başkan ve Üyelerine [GG.AA.YYYY–GG.AA.YYYY] döneminde geçerli olmak üzere aylık/brüt [____ TL] (veya toplantı başına/brüt [____ TL]) huzur hakkı ödenmesine, söz konusu ödemeler üzerinden yürürlükteki mevzuata göre gelir vergisi stopajı ve damga vergisi kesilmesine; varsa sosyal güvenlik yükümlülüklerinin mevzuata uygun olarak yerine getirilmesine; ödemelerin aylık olarak ve banka kanalıyla yapılmasına; bordro ve muhasebe işlemlerinin yürütülmesi için Finans/Muhasebe Birimi’nin yetkilendirilmesine, işbu kararın oy birliği/oy çokluğu ile kabulüne karar verilmiştir.”
İmzalar:
[Ad Soyad – Başkan] – İmza
[Ad Soyad – Üye] – İmza
[Ad Soyad – Üye] – İmza
Alternatif ifade (Limited Şirket – Müdürler Kurulu/Genel Kurul):
“Şirket ortaklar kurulu, müdürlere [dönem] için aylık/brüt [____ TL] huzur hakkı ödenmesine; vergisel ve yasal kesintilerin yapılmasına; ödemelerin banka aracılığıyla gerçekleştirilmesine karar vermiştir.”
V box hakkında bilgi alabilirmiyim