İş Güvenliği Belgesi Nasıl ve Nereden Alınır? Ne Kadar Geçerli?

Derya8 Ekim 2022

İçindekiler

İş güvenliği belgesi; hem iş güvenliği uzmanı olarak çalışmak isteyenler, hem de işyerinde eğitim almış çalışanlar için önemli bir resmî kayıttır. Doğru belgeyi doğru kaynaktan almak, hem denetimlerde hem de iş kazası sonrasında sorumluluğunuzun net olmasını sağlar. Aşağıda, iş güvenliği belgelerinin türlerini, nasıl ve nereden alınacağını ve ne kadar süre geçerli olduklarını adım adım bulabilirsiniz.

İş Güvenliği Belgesi Nedir? Hangi Türleri Var?

İş güvenliği belgesi, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki yükümlülüklerin yerine getirildiğini gösteren resmî veya resmî nitelikli belgelerdir. Bu belgeler, kimi zaman uzmanların mesleki yetkisini, kimi zaman çalışanların eğitim aldığını, kimi zaman da OSGB ve eğitim kurumlarının yetkisini ispatlar. Hangi belgeden söz edildiğini anlamak için önce belge türünü netleştirmek gerekir. İş güvenliği belgesi türleri:

Belge Türü	Kime Yönelik	Örnek Durum
İş güvenliği uzmanlığı belgesi (A/B/C)	Mühendis, mimar, teknik eleman, İSG lisans/önlisans mezunları	İşyerlerinde tam veya kısmi süreli iş güvenliği uzmanı olarak görev yapmak
İSG eğitimi katılım belgesi	Tüm çalışanlar (işçi, memur, stajyer)	Çalışanın zorunlu iş sağlığı ve güvenliği eğitimini aldığını göstermek
İSG hizmet yetki / yeterlik belgeleri	OSGB’ler, İSG eğitim kurumları, bazı işverenler	İşverenlere İSG hizmeti sunmak veya kendi işyerinde hizmeti üstlenmek

İlk adım olarak hangi belgeye ihtiyacınız olduğunu netleştirmek, yanlış eğitim ve danışmanlık giderlerini baştan engeller ve bütçenizi korur.

İş Güvenliği Uzmanlığı Belgesi Nasıl Alınır?

İş güvenliği uzmanlığı belgesi; işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunacak profesyonellerin sahip olması zorunlu mesleki belgedir. Bu belgeyi alabilmek için hem belirli bir eğitim düzeyine sahip olmak hem de Bakanlıkça yetkilendirilmiş kurumlardan temel uzmanlık eğitimini tamamlayıp ÖSYM tarafından yapılan sınavda başarılı olmak gerekir. Adaylar genellikle önce C sınıfı belge ile başlar, saha deneyimiyle B ve A sınıfına yükselir. İş güvenliği uzmanlığı belgesi alma adımları:

Uygun mezuniyet şartını sağlayın: Mühendis, mimar, teknik öğretmen, fizikçi, kimyager, biyolog veya iş sağlığı ve güvenliği lisans/önlisans mezunu olmak gerekir.
Bakanlıkça yetkilendirilmiş bir iş güvenliği uzmanlığı eğitim kurumuna (A/B/C sınıfı) başvurun ve kayıt için istenen diploma, kimlik, fotoğraf gibi belgeleri hazırlayın.
Yaklaşık 180 saatlik temel uzmanlık eğitimini (uzaktan, yüz yüze ve uygulamalı staj) eksiksiz tamamlayın; derslerin büyük kısmına devam zorunluluğu vardır.
ÖSYM tarafından yapılan İSG sınavına, açıklanan sınav takvimine göre zamanında başvuru yapın.
Sınavda 100 üzerinden en az 70 puan alarak başarılı olun; başarısız olursanız belli süre içinde aynı eğitimle tekrar sınava girebilirsiniz.
Sınavı geçtikten sonra Bakanlığın belirlediği belge bedelini yatırın; belgeniz İSG-Katip sistemi üzerinden elektronik olarak tanımlanır, ayrıca basılı belge zorunlu değildir.
C sınıfı belgeyle en az 3 yıl tehlikeli sınıflarda çalışıp deneyim kazandıktan sonra B sınıfına, B sınıfı belgeyle en az 4 yıl çalıştıktan sonra A sınıfına yükselmek için yeniden eğitim ve sınava katılabilirsiniz.

Sınavdan başarısız olursanız, aynı temel eğitimle 3 yıl içinde en fazla iki kez daha sınava girebilirsiniz.

Çalışanlar İçin İş Güvenliği Eğitimi Sertifikası Nasıl Alınır?

Çalışanların elindeki “iş güvenliği belgesi” çoğunlukla iş sağlığı ve güvenliği eğitimine katıldığını gösteren katılım belgesidir. Bu belge, iş kazası ve denetimlerde işverenin eğitim yükümlülüğünü yerine getirdiğini ispat eder. Eğitim; işverenin görevlendirdiği iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi veya hizmet alınan OSGB tarafından verilir ve çalışma süresinden sayılır, ücret kesintisi yapılamaz. Çalışanlar için iş güvenliği eğitimi belgesi süreci:

İşveren, işyerinin tehlike sınıfını (az tehlikeli, tehlikeli, çok tehlikeli) belirler ve buna uygun nitelikte iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirir veya OSGB’den hizmet alır.
İşe girişte, iş değişikliğinde, iş kazası sonrası dönüşte ve periyodik aralıklarla çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi planlanır.
Eğitim, işyerinin risklerine uygun konuları (genel İSG kuralları, kişisel koruyucu donanımlar, acil durumlar, yangın, ergonomi vb.) kapsayacak şekilde dersler hâlinde verilir.
Çalışanlar eğitime katılır; teorik anlatım, soru-cevap ve örnek olaylar ile bilgilendirilir, gerekirse uygulamalı bölümler yapılır.
Eğitim sonunda her çalışan için imzalı katılım listeleri düzenlenir ve kişiye “İSG eğitimi katılım belgesi” verilir; bu belge çalışan dosyasında saklanır.
Zamanı gelen yenileme eğitimlerinde çalışanlar tekrar eğitime alınır ve yeni tarihli katılım belgeleri düzenlenir.

Tehlike Sınıfı	Asgari Eğitim Süresi	Yenileme Aralığı
Az tehlikeli işyerleri	En az 8 saat	3 yılda en az bir kez
Tehlikeli işyerleri	En az 12 saat	2 yılda en az bir kez
Çok tehlikeli işyerleri	En az 16 saat	Her yıl en az bir kez

Çalışan eğitimi yapılmadan alınan her imza, olası bir iş kazasında işvereni ve iş güvenliği uzmanını ağır sorumluluklarla karşı karşıya bırakır.

İşverenler ve OSGB’ler İçin İSG Hizmet Yetki / Yeterlik Belgeleri

İşverenler için iş güvenliği belgesi denildiğinde, çoğu zaman aslında OSGB ve eğitim kurumlarının sahip olduğu İSG hizmet yetki belgeleri veya işverenin kendi işyerinde hizmeti üstlenmesini sağlayan sertifikalar kastedilir. İşveren, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini ya kendi bünyesindeki yetkin personelle ya da Bakanlıkça yetkilendirilmiş OSGB’ler üzerinden yürütmek zorundadır. OSGB ve eğitim kurumları için yetki belgesi adımları:

OSGB veya İSG eğitim kurumu, yönetmeliklerde belirlenen fiziksel şartları (ofis, derslik, donanım), asgari personeli (iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, diğer sağlık personeli, eğiticiler) sağlar.
Elektronik ortamdan Bakanlığa başvuru yapılır; gerekli belgeler (tapular, kira sözleşmeleri, personel sözleşmeleri, planlar vb.) sisteme yüklenir.
Bakanlık uzmanları tarafından dosya incelemesi ve gerekirse yerinde denetim yapılır; şartları sağlayan kuruma İSG hizmet yetki belgesi verilir.
Belge alan OSGB ve eğitim kurumları, İSG-Katip sistemi üzerinden işverenlerle sözleşme yaparak iş güvenliği hizmeti sunabilir.
Yetki belgesi, periyodik denetimler ve şartların sürekli sağlanması şartına bağlı olarak yürürlükte kalır.

İş güvenliği hizmeti alacağınız OSGB’nin yetki belgesi numarasını ve belge tarihini mutlaka sorgulayın, sözleşmeye açıkça yazdırın önce.

İş Güvenliği Belgeleri Nereden Sorgulanır ve Nasıl Doğrulanır?

İş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personeli ile ilgili tüm yetki kayıtları, iş sağlığı ve güvenliği kayıt ve takip programı üzerinden tutulur. Bu sistem, e-Devlet kapısı aracılığıyla ulaşılabilen resmî bir uygulamadır ve hem uzmanlar hem işverenler kendi kayıtlarını buradan görebilir. Sorgulama ve doğrulama için temel yollar:

e-Devlet kapısına girip, iş sağlığı ve güvenliği kayıt ve takip hizmetini seçmek
Uzmanın kendi kimlik numarasıyla sisteme girerek belge sınıfını, geçerlilik tarihini ve görevli olduğu işyerlerini kontrol etmesi
İşverenin, görevlendireceği uzmanın kayıtlarını sistemde sorgulayıp kart üzerindeki bilgilerle karşılaştırması
Denetimlerde müfettişlerin de aynı sistem üzerinden belgenin durumunu doğrudan görmesi

İş güvenliği uzmanı ile çalışmadan önce kaydını bu sistemden kontrol etmek, sahte veya geçersiz belge riskini ortadan kaldırır.

İş Güvenliği Belgelerinin Geçerlilik Süresi ve Vize / Yenileme İşlemleri

Her iş güvenliği belgesinin geçerlilik süresi ve yenileme şekli farklıdır. Uzmanlık belgelerinde “vize / yenileme eğitimi” zorunluluğu bulunurken, çalışan eğitimlerinde belirli aralıklarla yenileme eğitimi yapılması gerekir. OSGB ve eğitim kurumları için ise süre, daha çok yetki şartlarının sürekli sağlanmasına ve denetim sonuçlarına bağlıdır. Belge türlerine göre geçerlilik süreleri:

Belge Türü	Geçerlilik Süresi	Yenileme Yöntemi
İş güvenliği uzmanlığı belgesi (A/B/C)	5 yıl	En az 30 saatlik yenileme eğitimine katılıp Bakanlığa başvuru; yeniden sınav gerekmez.
Çalışan İSG eğitimi katılım belgesi	Az tehlikeli işyerinde 3 yıl, tehlikeli işyerinde 2 yıl, çok tehlikeli işyerinde 1 yıl	Süresi dolmadan yenileme eğitimi planlanır, yeni katılım belgesi düzenlenir.
OSGB / eğitim kurumu yetki belgeleri	Yönetmelikteki fiziki, personel ve mevzuat şartları sürdüğü sürece; denetimlere bağlı	Bakanlık denetimlerinden olumlu geçmek, şartları sürekli sağlamak, ihlal halinde belge askıya alınabilir.

Belge bitiş tarihlerinden en az üç ay önce yenileme sürecini başlatmak, hem ceza riskini hem de hizmet kesintisini önler.

İş Güvenliği Belgesi Alırken Dikkat Edilmesi Gerekenler

İş güvenliği belgesi sürecinde yapılan hatalar çoğu zaman yanlış belge türüne başvurmak, yetkisiz kurumlardan eğitim almak veya süreleri iyi takip edememekten kaynaklanır. Özellikle internet üzerinde çok düşük bedelli ve gerçekte eğitim verilmeyen sahte belgeler büyük risk oluşturur; bu tür belgeler denetimde geçerli sayılmaz ve olası bir iş kazasında aleyhe delil hâline gelebilir. Dikkat edilmesi gereken temel noktalar:

Eğitimi alacağınız kurumun veya OSGB’nin Bakanlıkça yetkilendirilmiş olup olmadığını mutlaka kontrol edin.
İş güvenliği uzmanı olmayı düşünüyorsanız, önce mezuniyet durumunuzun uygunluğunu ve hangi sınıf belgeden başlayabileceğinizi netleştirin.
Çalışan eğitimleri için sadece “imza topla” mantığıyla değil, işyerinizin gerçek risklerine uygun içerik hazırlanmasına özen gösterin.
Çok düşük ücretli ve gerçek eğitim verilmeden düzenlenen belgelerden uzak durun; denetimlerde geçersiz sayılabilirler.
Belge süreçlerini tek bir kişiye bırakmak yerine, işveren vekili ve insan kaynakları/İSG birimi arasında görev paylaşımı yaparak takibi birlikte yürütün.

Sadece fiyat odaklı tercih yapmak yerine, eğitimin içeriğine ve kurumu tanıyanların deneyimlerine bakmak uzun vadede daha kazançlıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

İş güvenliği belgesi almak için mutlaka mühendislik mezunu olmak mı gerekir?

Hayır, teknik öğretmen, fen fakültesi mezunu, iş sağlığı ve güvenliği lisans–önlisans mezunları da gerekli ek eğitim ve sınavı tamamladığında uzman olabiliyor.

Çalışanlar için verilen iş sağlığı ve güvenliği eğitim sertifikaları ne kadar süreyle geçerli sayılıyor?

Genelde eğitim tekrarı az tehlikelide üç, tehlikelide iki, çok tehlikeli işyerinde bir yılda bir yapılıyor; bu süre sonunda iş güvenliği belgesi yenilenmeli.

Çevrim içi alınan eğitimlerle iş güvenliği alanında geçerli bir sertifika sahibi olunabiliyor mu?

Bakanlıkça yetkilendirilmiş kurumlar uzaktan eğitim verebiliyor; ancak uygulama ve sınav şartları değişmediği için yalnızca resmi programlar iş güvenliği belgesi açısından geçerlidir.

İSG uzmanlık sınavında başarısız olursam aynı eğitimle tekrar sınava girme hakkım kaç kez var?

Mevzuata göre belirli dönem içinde birkaç tekrar hakkı tanınıyor; süre dolduğunda yeni eğitim almadan iş güvenliği belgesi kazanmak mümkün olmuyor.

Az tehlikeli sınıfta tek çalışanlı küçük bir ofisin işvereninin belge zorunluluğu nasıl karşılanıyor?

Böyle işyerlerinde işveren veya vekili özel bir eğitim programına katılıp sınavı geçerse, dışarıdan uzman yerine kendi iş güvenliği belgesi sorumluluğunu üstlenebiliyor.

Aldığım çalışan eğitim sertifikasını e-Devlet üzerinden görüntüleme veya doğrulama imkânım var mı?

Şu an her eğitim için standart bir e-Devlet kaydı bulunmayabiliyor; ancak iş güvenliği belgesi veren kurumun resmi listesi ve Bakanlık sistem kayıtları mutlaka incelenmeli.

Yabancı uyruklu bir mühendis Türkiye’de iş güvenliği alanında uzman olarak çalışmak için hangi belgeleri hazırlamalı?

Diploma denklik işlemleri tamamlandıktan sonra yetkili kurumlardan eğitim alıp sınava giriyor; koşulları sağlayanlara Türk uzmanlarla aynı hakları veren iş güvenliği belgesi düzenleniyor.

İş güvenliği eğitim ve belgeleri için ödenecek ücretler işveren ile çalışan arasında nasıl paylaşılmalı?

Çalışan eğitimi yasal olarak işveren yükümlülüğü olduğundan, iş güvenliği belgesi için alınan eğitim ve sınav giderleri hiçbir şekilde çalışanın ücretinden kesinti yapılarak karşılanmamalı.

OSGB’de çalışırken iş güvenliği belgesi bilgilerimin sisteme doğru işlendiğini nasıl kontrol edebilirim?

Kendi e-Devlet hesabınızdan kayıt sistemine girerek belge sınıfınızı, görevlendirildiğiniz işyeri listelerini ve geçerlilik tarihlerinizi düzenli aralıklarla kontrol etmeniz yeterlidir.

Daha önce başka işyerinde aldığım İSG eğitimi yeni işime geçtiğimde de geçerli sayılır mı?

Eğer süreleri dolmamışsa eski eğitimler dikkate alınabilir; fakat işyerinin tehlike sınıfı ve riskleri çok farklıysa, yeni iş güvenliği belgesi eğitimi önerilir.

Sadece çalışan eğitim belgesi olan biri iş güvenliği uzmanı olarak görevlendirilebilir mi?

Hayır, çalışan eğitimi sertifikası uzmanlık yetkisi vermez; işyerinde uzman olabilmek için ayrı bir programla alınan profesyonel iş güvenliği belgesi gerekir.

Stajyer ve yarı zamanlı çalışanların da iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerine katılması zorunlu mu?

Evet, işyerinde fiilen bulunan herkes için temel eğitim şarttır; stajyer veya yarı zamanlı olsa da kayıt altına alınmış güncel iş güvenliği belgesi bulunmalıdır.

Teftişte iş güvenliği eğitimleri belgesiz çıkarsa işvereni hangi tür yaptırımlar bekler?

Denetimde eğitim eksikliği tespit edilirse idari para cezaları yanında, olası iş kazalarında kusur oranı artar ve geçerli iş güvenliği belgesi yokluğu ağır sorumluluk doğurur.

İş değiştirsem de aynı uzmanlık belgesiyle birden fazla işyerinde görev yapmaya devam edebilir miyim?

Uygun sınıfta alınmış iş güvenliği belgesi, sözleşme yapıldığı sürece birden fazla işyerinde görevlendirmeye olanak tanır; ancak toplam süre sınırlarına dikkat edilmelidir.

Kurumdan aldığım sertifikayı kaybedersem yeniden belge düzenletmek için ne yapmalıyım?

Genellikle eğitimi veren kurum arşiv kayıtlarına bakarak ikinci nüsha düzenler; uzmanlık için ise sisteme tanımlı iş güvenliği belgesi tekrar basılabilir, geçerlilik etkilenmez.

Piyasada çok ucuz görünen eğitim ve sertifikalar gerçekten resmi olarak kabul ediliyor mu?

Belgesi olmayan eğitmenler veya yetkisiz kurumlarca verilen eğitimler kontrolsüzdür; bu yolla alınan sözde iş güvenliği belgesi denetimlerde reddedilebilir, hatta dolandırıcılık sayılabilir.

OSGB seçerken sadece fiyat teklifine bakmak ileride sorun yaşamama neden olabilir mi?

Evet, yalnızca en ucuz teklifi seçmek yerine referansları, kadroyu ve resmi yetki durumunu incelemek gerekir; aksi hâlde geçersiz iş güvenliği belgesi riskiniz artar.