Demuraj Nedir? Demuraj Bedeli Nasıl Hesaplanır?

Demuraj, özellikle deniz ve konteyner taşımacılığında ihmal edildiğinde çok yüksek bedellere yol açan bir gecikme cezasıdır. Çoğu işletme, faturayı görünce demurajın önemini fark eder. Serbest süreyi ve hesaplama mantığını iyi anlayan işletmeler, hem limanlarda daha hızlı hareket eder hem de taşıyıcıyla pazarlık gücünü artırır. Bu yazıda demurajın ne olduğunu, nasıl oluştuğunu ve demuraj bedelinin nasıl hesaplanacağını adım adım anlatacağız.

Demuraj Nedir? Lojistikte Ne Anlama Gelir?

Demuraj, konteynerin limanda ya da terminalde, taşıma şirketinin tanıdığı ücretsiz bekleme süresini (free time) aştığı her gün için ödenen günlük gecikme bedelidir. Kısaca, “konteyneri zamanında boşaltamadığın için gemi hat şirketine ödediğin kira” gibi düşünebilirsiniz.

İthalatta genel senaryo şöyle işler: Konteyner gemiden indirilir, terminale alınır, belirli gün sayısı kadar ücretsiz bekler. Bu süre içinde gümrük işlemleri ve kap içi boşaltma bitmezse, takip eden her gün için demuraj ücreti işlemeye başlar. Aynı mantık ihracat yüklemelerinde de, konteynerin gemiye yüklenmeyi beklediği süre için geçerlidir. Demurajın temel özellikleri:

• Konteyner sahibine (çoğu zaman hat şirketine) ödenir.
• Konteynerin terminallerde “normalden fazla” kaldığı her gün için işler.
• Günlük sabit bir bedel üzerinden, günden bağımsız olarak veya kademeli tarifeyle hesaplanır.
• Navlundan ayrı, ek bir maliyet kalemidir; bazen tekliflerde ayrıca gösterilir.

Demuraj Hangi Durumlarda Ortaya Çıkar?

Demuraj, çoğu zaman “yapılacak işler yetişmedi” denilen dosyalarda karşımıza çıkar. Serbest süre dolana kadar konteyneri sahadan çekmek mümkün olmazsa, kalan her gün için demuraj işlemeye başlar. Demurajın genel olarak ortaya çıktığı durumlar:

• Gümrük beyannamesinin gecikmesi veya hiç verilememesi
• Belge eksikliği, fatura–konşimento uyumsuzluğu
• İthalat izinleri, uygunluk yazıları, kontrol belgelerinin geç çıkması
• Banka ödeme süreçlerinin uzaması
• Depo, fabrika veya alıcının teslim alacak alanı hazırlayamaması
• Liman veya terminalde beklenmeyen yoğunluklar
• İç nakliye planlamasının zamanında yapılamaması

Demuraj, Ardiye ve Detention Arasındaki Farklar

Saha pratiğinde demuraj çoğu zaman ardiye ve konteyner kira bedeli ile karıştırılır. Oysa her biri farklı kurumlara ödenen, farklı gecikme türlerini ifade eder. Bu farkları bilmek, her faturayı doğru yere yazmak için şarttır. Temel kavramlar:

• Demuraj: Konteyner liman sahasında, ücretsiz süreyi aşan bekleme için hat şirketine ödenen bedel.
• Ardiye: Konteynerin veya yükün terminal alanında kapladığı yer için liman/terminal işletmesine ödenen depolama ücreti.
• Detention (konteyner kira): Konteynerin liman dışına çıkarıldıktan sonra süresinden geç iade edilmesi nedeniyle tahakkuk eden günlük bedel.

Ücret Türü	Kime Ödenir?	Neyi İfade Eder?
Demuraj	Hat / konteyner sahibi	Konteynerin liman sahasında fazla beklemesi
Ardiye	Liman / terminal işletmesi	Alan kullanımı ve depolama ücreti
Detention	Hat / konteyner sahibi	Konteynerin liman dışına alınıp geç iadesi

Demuraj Süresi (Free Time) Nasıl Belirlenir?

Demuraj süresi, taşıma anlaşmasında veya navlun teklifinde belirtilen ücretsiz bekleme gün sayısıdır. Bu süre, hat şirketine, taşıma yönüne, limana ve hacme göre değişebilir. Örneğin bazı hatlarda 5 gün, bazılarında 7 veya 10 gün free time verilir; proje taşımalarında ya da özel anlaşmalarda daha uzun tutmak mümkündür. Demuraj süresini etkileyen başlıca unsurlar ve örnek bir serbest süre tablosu:

• Taşıma yönü (ithalat / ihracat)
• Konteyner türü (20’lik, 40’lık, soğutuculu vb.)
• Hat şirketinin politikası
• Limanın yoğunluğu ve kapasitesi
• Müşteri ile yapılan özel sözleşmeler

Örnek Konteyner Türü	Yön	Free Time (gün)
20’lik kuru	İthalat	5 gün
40’lık kuru	İthalat	7 gün
20’lik kuru	İhracat	7 gün
40’lık kuru	İhracat	10 gün

Demuraj Bedeli Nasıl Hesaplanır? Temel Formül

Demuraj hesabı, serbest süreyi aşan her gün için belirlenmiş günlük ücretin çarpılmasıyla yapılır. Bazı hatlar tek kademeli (her gün aynı fiyat), bazıları ise kademeli (ilk 5 gün ayrı, sonraki günler daha yüksek) tarifeler kullanır.

• Genel formül şu şekildedir:
  • Demuraj bedeli = (Toplam bekleme günü – Free time) × Günlük demuraj ücreti
• Adım adım demuraj hesabı:
  • Konteynerin limana giriş ve çıkış tarihlerini tespit et.
  • Aradaki gün sayısını hesapla; resmi tatil ve hafta sonu uygulamasını navlun şartlarına göre kontrol et.
  • Sözleşmede belirtilen free time gün sayısını toplam süreden düş.
  • Kalan gün sayısını, konteyner türüne göre belirlenmiş günlük demuraj ücreti ile çarp.
• Örnek kademesiz hesap:
  • Toplam bekleme: 12 gün
  • Free time: 7 gün
  • Günlük demuraj: 40 USD
  • Ücret: (12 – 7) × 40 = 5 × 40 = 200 USD
• Örnek kademeli hesap:
  • İlk 3 gün: 30 USD/gün
  • Sonraki günler: 50 USD/gün
  • Free time sonrası 6 gün bekleme varsa:
    • 3 gün × 30 = 90 USD
    • 3 gün × 50 = 150 USD
    • Toplam = 240 USD

Demuraj Hesabında Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

Demuraj, günlük iş akışında çoğu zaman “sonradan fark edilen” bir maliyet olduğu için, küçük ayrıntı gibi görünen bazı noktalar büyük para farkı yaratabilir. Özellikle yoğun sezonda birkaç konteyner için unutulan her gün, yüzlerce dolar demuraj anlamına gelir. Dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar:

• Beyan ve evrak hazırlığını gemi gelmeden önce mümkün olduğu kadar tamamlamak.
• Gümrük işlemlerini free time süresine göre planlamak; makul olmayan riskli süre bırakmamak.
• Resmî tatil ve hafta sonlarını hesaba katıp, limanın ve gümrüğün çalışma saatlerini iyi bilmek.
• Konteyner takibini dijital sistem veya tablo ile günlük yapmak; geliş, bekleme ve çıkış günlerini kaydetmek.
• Aynı hat şirketi ile çalışılıyorsa, standart free time ve demuraj tarifelerini dosyalayıp tüm ekibe duyurmak.

Demurajda Sorumluluk Kimde? Gönderici, Alıcı ve Aracıların Rolü

Demurajı kimin ödeyeceği, hem navlun sözleşmesine hem de satış sözleşmesinde kararlaştırılan teslim şekline göre değişir. Yine de uygulamada bazı genel eğilimler vardır. Sorumlulukla ilgili temel noktalar:

• Taşıyan açısından demuraj borçlusu, konşimentoda veya taşıma sözleşmesinde yer alan taraf olabilir.
• Uygulamada, ithalat konteynerlerinde demuraj çoğunlukla alıcıya yansıtılır.
• Satıcının navlunu ödediği teslim şekillerinde (örneğin navlun satıcı üzerinde olan şartlarda), taraflar kendi aralarında farklı bir paylaşım kararlaştırabilir.
• Gümrük müşaviri, vekil sıfatıyla işlem yapar; demuraj borcu asıl ithalatçıya aittir.
• Taşıma organizatörü veya lojistik firması, sözleşme gereği demuraj maliyetini üstlenmiş olabilir; bu durum mutlaka yazılı olarak netleştirilmelidir.

İthalat ve İhracatta Demuraj Yönetimi İçin Pratik Öneriler

İthalat ve ihracatta demurajı yönetmek, sadece operasyon ekibinin değil, satış, satın alma ve finans birimlerinin de ortak görevidir. Çünkü yanlış planlanan teslim şartı, geç onaylanan ödeme veya geciken evrak, demuraj yükünü doğrudan artırır.

• İthalat tarafı için öneriler:
  • Satın alma sözleşmesinde teslim ve ödeme şartlarını gümrük ve demuraj riskine göre belirle.
  • Tedarikçiden evrakları, gemi kalkmadan önce veya en geç varıştan hemen sonra almayı şart koş.
  • Banka işlemlerini ve akreditif evrakını, gemi varış tarihini beklemeden hazırlamaya başla.
• İhracat tarafı için öneriler:
  • Konteyner çekim tarihini, gemi yükleme programı ile uyumlu planla; limanda gereksiz bekleme bırakma.
  • Yükleme hazırlığını (paletleme, paketleme, belge) konteyner planına göre organize et.
  • Yüklü konteyneri limana zamanında teslim et; son dakikaya bırakma.

Demuraj Maliyetini Azaltmak İçin Sözleşme ve Planlama Stratejileri

Demuraj bedelini düşürmenin en etkili yollarından biri, henüz taşıma sözleşmesi yapılırken doğru pazarlık ve planlama yapmaktır. Sonradan gelen yüksek faturayı tartışmak yerine, baştan şartları netleştirmek her zaman daha sağlıklıdır. Kullanılabilecek stratejiler:

• Yük hacmin yüksekse, hat şirketiyle uzun süreli anlaşma yaparak free time gün sayısını artırmaya çalış.
• Düşük free time verilen limanlarda, alternatif liman veya hatta, boşaltma sürecini hızlandıracak çözümler araştır.
• Sözleşmelerde, demuraj paylaşımı veya belirli bir limit aşımından sonra karşı tarafın sorumluluğunu düzenleyen maddeler ekle.
• Operasyon ekibi için erken uyarı sistemi kur; free time bitimine 2–3 gün kala otomatik bildirimler al.

Sıkça Sorulan Sorular