Reddiyat Makbuzu Nedir? Reddiyat Kullanım Alanları Nelerdir?
Reddiyat makbuzu, daha önce tahsil edilmiş bir tutarın tamamının ya da bir kısmının geri ödenmesini belgeleyen resmi/finansal dokümandır. Kısaca: “Önceden alınan paranın iadesi” kayıt altına alınır. Bu iade; müşteri ödemesi, depozito/teminat, fazla tahsilat, hatalı tahsilat, kesinti iptali, avans kapatma farkı gibi nedenlerle gerçekleşebilir. Kurum içi kontrolde nakit hareketinin izlenebilirliği, muhasebe kayıtlarının doğruluğu ve denetim izinin oluşturulması için kritik öneme sahiptir.
Reddiyat Makbuzu Nedir? Tanımı ve Amacı
Reddiyat makbuzu, daha önce tahsil edilmiş bir tutarın kısmen ya da tamamen iade edildiğini resmi olarak belgeleyen evraktır. Amaç; iade sürecinin kimden/kime, hangi gerekçeyle, ne zaman ve hangi yöntemle yapıldığını netleştirerek muhasebe, iç kontrol ve denetim açısından iz bırakmaktır. Şirketlerde (özel sektör) ve vezneli kurumlarda (kamu) kullanılır; depozito/teminat iadesi, fazla tahsilatın dönüşü, sipariş avansının iadesi, hatalı/çifte tahsilat düzeltmesi, personel avansı artığı gibi onlarca senaryoda devreye girer. Önemi:
| Fayda | Ne Sağlar? | Kime Yarar? |
|---|---|---|
| Belgelendirme | İadenin resmî kanıtı | Muhasebe/Denetim |
| Şeffaflık | Gerekçe ve dayanak netliği | Müşteri/Tedarikçi |
| İç kontrol | Seri numara, onay, izlenebilirlik | Yönetim |
| Mutabakat | Banka–ERP–makbuz eşleşmesi | Finans/İç denetim |
- Temel özellikler:
- İade odaklıdır: Para girişini değil, daha önce alınmış bir tutarın çıkışını (iadesini) belgelendirir.
- Kanıt niteliğindedir: Banka dekontu, POS iade çıktısı, makbuz ve dayanak belgeler birlikte ispat seti oluşturur.
- Süreç disiplini sağlar: Talep → kontrol → onay → reddiyat makbuzu → ödeme → muhasebe kaydı → dijital arşiv sırasını standartlaştırır.
- Uyuşmazlıkları azaltır: Tutar, gerekçe ve kesintilerin yazılı olması; müşteri/tedarikçi ile mutabakatı kolaylaştırır.
- Reddiyat makbuzu hangi durumlarda düzenlenir? (Örnekler)
- Depozito/teminat iadesi: Kira, ekipman/cihaz, abonelik teminatı.
- Fazla veya yersiz tahsilat iadesi: Yanlış tutar, çifte tahsilat, iptal edilen hizmet.
- Sipariş avansı iadesi: Proje/sipariş iptali ya da kapsam daralması.
- Personel avansı artığı: Seyahat/masraf avansında kalan bakiye iadesi.
- E-ticaret/mağaza iadesi: Mal/hizmet iadesine eşlik eden para iadesi (iade faturasıyla birlikte).
- Reddiyat makbuzunda yer alması gereken alanlar
- Makbuz numarası (otomatik seri), tarih, düzenleyen birim
- İade eden (ünvan/VKN) ve iade alan (ad-soyad/ünvan, IBAN)
- Gerekçe (kısa ve net: fazla tahsilat, depozito iadesi, sipariş iptali…)
- Dayanak belge: Fatura no, sözleşme no, avans fişi, karar yazısı, mahkeme/vezne alındısı vb.
- Tutar (asıl tutar + varsa kesinti/masraf satırları) ve para birimi
- Ödeme kanalı: Nakit / Banka (EFT/Havale) / POS iade / Mahsup (dekont/işlem no ile)
- İmzalar: Düzenleyen, kontrol eden, yetkili onay, teslim alan
- Ekler: Sözleşme/fatura kopyası, dekont/POS slip, talep formu
Reddiyat Makbuzu ile Diğer Belgelerin Farkı
Reddiyat makbuzu “iade edilen para”yı anlatır; diğer belgeler farklı amaçlar taşır. Aşağıdaki tablo, en çok karıştırılan dokümanları ne zaman, hangi amaçla kullanmanız gerektiğini netleştirir.
| Belge | Ne Zaman Kullanılır? | Temel Amaç | Reddiyatla İlişkisi |
|---|---|---|---|
| Reddiyat Makbuzu | Önceden tahsil edilmiş tutar iade edilirken | İade gerekçesini ve ödemeyi belgelendirme | Ana belgedir; dekont/pos slip ile eşleştirilir |
| Tahsilat Makbuzu | Para girişi olduğunda | Alacağın ödendiğini kanıtlama | Reddiyatın tersi işlemdir |
| Tediye/Ödeme Fişi | Her tür ödeme yapıldığında | Kasa/banka çıkışını kayıt altına alma | Reddiyat ödemesi buna dayanabilir |
| Alacak Dekontu | Muhasebede alacak düzeltmesi/virman | Hesaplar arası mahsup | Fiilî iade yoksa, açıklama amaçlı ek olabilir |
| İade Faturası | Mal/hizmet iadesi varsa | Vergisel düzeltme (KDV/Satış iptali) | Para iadesi de varsa reddiyat eklenir |
| Mahsup/Mutabakat Fişi | Taraflar borç/alacağı netleştiğinde | Nakit yerine takas | Nakit iade yoksa reddiyat yerine kullanılabilir (açık yazılmalı) |
| Banka Dekontu / POS İade Slip | Banka/POS işlemi yapıldığında | Banka/POS kanıtı | Reddiyat makbuzunun ekidir |
Reddiyat Makbuzu Nerelerde Kullanılır? (Genel Çerçeve)
Reddiyat makbuzu, daha önce tahsil edilmiş bir tutarın iade edildiğini kanıtlayan çekirdek belgedir ve şu amaçlarla kullanılır: fazla/yersiz tahsilatın dönüşü, depozito/teminat iadesi, avansın kapatılması, kısmi fiyat farkı iadesi, randevu/rezervasyon iptali gibi durumlar. Ödeme nakit, banka EFT/havale, POS iade ya da mahsup yoluyla yapılabilir; her koşulda makbuz dekont/pos slip ve dayanak belge (sözleşme, fatura, karar yazısı vb.) ile eşleştirilmelidir. Kullanım alanları:
- Müşteri–tedarikçi ilişkileri: Hatalı kesim, çifte tahsil, kampanya/kupon farkı, avans artığı.
- Operasyonel süreçler: Ekipman kiralaması sonrası depozito dönüşü; proje daralmasında avans iadesi.
- Kamu/yarı kamusal alanlar: Harç/ceza gibi kalemlerin yersiz/fazla tahsil edilen kısmının iadesi.
- Sosyal/kâr amacı gütmeyen kuruluşlar: Bağış iadesi (istisnai koşullarda, yönetim kararıyla).
| Sektör | Reddiyatın Tipik Gerekçesi | Zorunlu Belgeler | Ödeme Kanalı | Vergisel Not |
|---|---|---|---|---|
| Perakende & E-Ticaret | Ürün iadesi, kısmi fiyat farkı, kupon/puan düzeltmesi | İade faturası (mal iadesi varsa), reddiyat makbuzu, POS iade slip | POS iade / EFT | İade faturası KDV düzeltmesini sağlar |
| Hizmet (Eğitim/Medikal) | Randevu/oturum iptali, paket kısmi iade, fazla avans | Sözleşme, iptal şartları, reddiyat makbuzu | EFT/Havale / Mahsup | Fatura/serbest meslek makbuzu iptal/iadeye göre değerlendirilir |
| İnşaat & Proje | Avansın kısmi/ful iadesi, hatalı hakediş farkı | Sözleşme eki, hakediş raporu, reddiyat makbuzu | EFT/Havale | Hakediş düzeltmesinde KDV/muhasebe etkisi izlenir |
| Kamu/Belediye/Dernek | Harç/ücret fazlası, bağış iadesi | Başvuru/karar yazısı, reddiyat makbuzu, dekont | Vezne iadesi / EFT | Mevzuat–iç yönergeye uyum esastır |
Perakende & E-Ticaret: Ürün İadesi, Kısmi Fark ve Kupon Durumları
- Ürün İadesi + Para İadesi
- Belge kombinasyonu: İade faturası (mal/hizmet geri döndüyse) + reddiyat makbuzu + POS iade slip/banka dekontu.
- İş akışı: Müşteri iade talebi → ürün kontrol (iade şartları) → iade faturası → ödeme iadesi → reddiyat makbuzu → ERP kaydı.
- Muhasebe (temsili):
- İade faturasıyla satışın vergisel/mali etkisi düzeltilir.
- Para iadesi için reddiyat makbuzu düzenlenir; 102 Bankalar / 100 Kasa karşılığında çıkış.
- Kısmi Fiyat Farkı (Kampanya/İndirim Düzeltmesi)
- Mal geri dönmüyorsa iade faturası yerine çoğunlukla reddiyat makbuzu ile kısmi fark iade edilir.
- Not: Fiyat farkı faturası kesilecekse, para iadesi yerine mahsup da yapılabilir; makbuzda “mahsup” ibaresi açık yazılmalı.
- Kupon/Puan/Çek ile Satışların İadesi
- Mağaza çeki/kupon kullanıldıysa: Nakit iade yerine aynı enstrümanla iade tercih edilebilir.
- Para iadesi gerekiyorsa: Kullanılan kupon/puan iptali/geri yüklemesi ERP’de yapılır; nakit dönüş reddiyat makbuzu ile belgelenir.
| Durum | Belge Seti | Ödeme | İpucu |
|---|---|---|---|
| Ürün + para iadesi | İade faturası + reddiyat + POS iade | POS iade | Slip numarası makbuza yazılsın |
| Kısmi fiyat farkı | Reddiyat makbuzu | EFT | “Kampanya farkı” gerekçesi kısa ve net |
| Kuponlu satış iadesi | ERP’de kupon iptali + reddiyat (gerekirse) | Mağaza çeki / EFT | Kupon/puan hareketleri log’lansın |
Hizmet Sektörü (Eğitim/Medikal): Randevu İptali ve Kısmi İade
- Randevu/Seans İptali
- Dayanak: Sözleşmede iptal ve cayma koşulları, kesinti oranı, bildirim süresi.
- Belge: Reddiyat makbuzu + (düzenlenmişse) fatura iptali/iade.
- Ödeme: EFT/havale; POS iadesi varsa slip ektedir.
- KVKK/mahremiyet: Özellikle medikal dosyalarda gereksiz kişisel veri makbuza yazılmamalı.
- Paket Programlarda Kısmi İade (Kullanılmayan Oturumlar)
- Kullanılan oturumlar hizmet verilmiş sayılır; kalan seans bedeli netleştirilerek iade edilir.
- Makbuz açıklaması: “X seans kullanıldı, Y seans kullanılmadı; kalan bedelin iadesi”.
- Eğitim Ücretlerinde Dönem İptali
- Sözleşme: Dönem başlamadan/başladıktan sonra iptalde farklı kesinti oranları.
- Belge seti: Reddiyat makbuzu + fatura iptali/iadeye ilişkin kayıtlar (gerektiğinde).
- İletişim: E-posta onayı/başvuru formu arşivlenmeli; uyuşmazlık riskini azaltır.
İnşaat & Proje Yönetimi: Avans ve Hakediş Farklarının Reddiyatı
- Avans İadesi (Kısmi veya Tam)
- Neden: Proje iptali, iş kapsamının daralması, sözleşme feshi.
- Belge: Sözleşme/ek protokol, reddiyat makbuzu, banka dekontu.
- Muhasebe (TDHP temsili):
- Dr 340 Alınan Sipariş Avansları / Cr 102 Bankalar (iade).
- Proje revizyonuna bağlı gelir/tahakkuk düzeltmeleri ayrıca yapılır.
- Hakediş Düzeltmesi (Hatalı/Fazla Tahakkuk)
- İş akışı: Hakediş revizyonu → farkın iadesi → reddiyat makbuzu → düzeltme kayıtları.
- Vergisel dikkat: KDV/stopaj etkisi; revize hakediş belgesiyle uyumlu olmalı.
- Teminat/Depozito İadeleri (İşveren–Yüklenici)
- Süre sonunda kesintisiz teslim varsa iade edilir; eksik/ayıplı işlerde mahsup yapılabilir.
- Makbuz açıklaması: “Sözleşme No X, geçici/kesin kabul sonrası teminat iadesi”.
Kamu/Belediye/Dernek: Harç ve Bağış İadelerinde Reddiyat
- Kamu/Belediye Harç ve Ücretleri
- Kapsam: Yersiz/fazla tahsil edilen harç, ceza, ruhsat bedelleri.
- Belgeler: Başvuru/itiraz dilekçesi, reddiyat makbuzu, vezne fişi, ödeme dekontu.
- İş akışı: Başvuru → uygunluk incelemesi → iade onayı → vezne/banka iadesi → makbuz → muhasebe kayıtları.
- Mevzuat uyumu: İlgili yönetmelik/genelgeler ve kurum içi talimatlara uygunluk şart.
- Dernek/Vakıf Bağış İadesi (İstisnai)
- Esas kural: Bağışlar iade edilmez; ancak yanlışlıkla/fazla tahsil gibi istisnai hallerde yönetim kurulu karar alır.
- Belge seti: Bağış dekontu/fişi, karar defteri kaydı, reddiyat makbuzu, banka dekontu.
- Uyumluluk: MASAK/KYOK ve bağış mevzuatı; şeffaf iz şarttır.
Hukukta Reddiyat Makbuzu: İcra, İstinaf ve Boşanma Davası
Reddiyat makbuzu, adliye/vezne veya icra dairesi gibi yargısal birimlerde fazla, yersiz ya da artan tutarların ilgilisine iade edildiğini kanıtlayan resmî belgedir. Hukukta en sık icra dosyalarında, istinaf/temyiz başvurularında ve aile mahkemesi süreçlerinde (boşanma davası vb.) karşımıza çıkar. Temel işlevi; iadenin hukuki dayanağını, kimlik/taraf bilgilerini, tutarı, ödeme kanalını ve tarihi tek evrakta sabitlemektir.
1) İcra Dairesi’nde Reddiyat (Artan Para, Yersiz Tahsil, Mükerrer Ödeme)
- Hangi durumlarda?
- Borç ödemesi, haciz satış bedeli veya üçüncü kişi ödemeleri sonrası artan bakiye bulunması.
- Mükerrer havale/POS nedeniyle fazladan tahsil edilmesi.
- Dosya masraf/posta avanslarının kullanılmayan kısmı.
- Tipik akış:
- Talep: Borçlu/alacaklı/ilgili üçüncü kişi icra dairesine iade talebi sunar (UETS/e-Devlet/kalemden).
- Kontrol: Memurluk dosya bakiyesini, tahsilat makbuzlarını ve UYAP kayıtlarını karşılaştırır.
- Onay: Yetkili memur reddiyat onayı verir.
- Ödeme: Vezneden nakit/IBAN’a EFT; reddiyat makbuzu düzenlenir ve dosyaya işlenir.
- Saha notu: “Artan para kime ait?” ayrımı önemlidir. Alacak kapandıktan sonra kalan meblağ borçluya, depozito/teminat kaynaklı artışlar yatırana iade edilir.
2) İstinaf/Temyiz Aşamasında Reddiyat (Harç/Avans İadeleri)
- Hangi durumlarda?
- Mükerrer/yanlış kalem harç yatırımı (ör. aynı başvuru için iki kez peşin harç).
- İstinaftan feragat veya yanlış makbuz türü ile ödeme.
- Tebligat/posta avansı kullanılmayan kısmı.
- Dikkat: Harç iadesi mevzuatın izin verdiği istisnai hâllerde mümkündür (mükerrer/yersiz tahsil gibi). Her ret/geri çevirme halinde iade olmaz. Vezne reddiyat makbuzu ile iade yapar; harca konu işlemin niteliği belirleyicidir.
- Pratik adımlar:
- Başvuru/feragat dilekçesi, yanlış/mükerrer ödemeyi kanıtlayan makbuz nüshaları, IBAN bilgisi kaleme sunulur.
- Karar/uygunluk şerhi sonrası vezne reddiyat düzenler.
3) Boşanma Davası ve Aile Mahkemeleri (Gider Avansı, Tanık/Bilirkişi, Randevu)
- Hangi durumlarda?
- Dava sonunda kullanılmayan gider avansı (tebligat, müzekkere, tanık).
- İptal edilen keşif/bilirkişi randevusu kaynaklı artık tutar.
- Neler iade edilmez?
- Tedbir/iştirak/yoksulluk nafakası gibi hükme bağlı ödemeler “reddiyat” kapsamında değildir.
- İş akışı:
- Kalem, dosya masraflarını kapatır; artan bakiye varsa iade kararı oluşturur.
- Vezne reddiyat makbuzu düzenler; ilgiliye nakit/EFT ile öder.
Reddiyat Makbuzunda Bulunması Gereken Zorunlu Alanlar
Aşağıdaki alanlar hem denetim izi hem de uyuşmazlıkların önlenmesi için zorunlu kabul edilir. Mahkeme/vezne veya icra dairesi değişken uygulamalar yapabilir; ancak genel çerçeve benzerdir. Zorunlu alan listesi:
- Makbuz Bilgisi: Makbuz numarası (seri/tekil), tarih–saat, düzenleyen birim (icra müdürlüğü/mahkeme veznesi).
- Dosya/Referans: Dosya no (E./K. veya İcra Esas/İş No), UYAP referansı, işlem türü (istinaf/tebligat avansı vb.).
- Taraf/İlgili Bilgisi: İade alanın adı–soyadı/ünvanı, TCKN/VKN, adres/iletişim.
- Ödeme Bilgisi: Tutar, para birimi, ödenen kalem (harç, avans artığı, artan para vb.), IBAN ve banka adı (EFT ise), nakit/POS bilgisi (slip/dekont no).
- Gerekçe/Dayanak: “Mükerrer tahsilat iadesi”, “kullanılmayan posta avansı”, “artan para” gibi kısa–net gerekçe; dayanak belge/karar.
- İmzalar/Onay: Düzenleyen memur, kontrol eden/amir, teslim alan (elden ise imza); kaşe/e-imza.
- Ekler: Ödeme makbuzu, dilekçe, karar örneği, POS slip/dekont, kimlik/vekalet örneği (gerekirse).
Örnek Reddiyat Makbuzu
Örnek reddiyat makbuzu, iade işleminin nasıl belgeleneceğini somutlaştırmak için; başlık, makbuz no-tarih, taraf bilgileri, iade tutarı (rakam+yazıyla), gerekçe/dayanak belge, ödeme yöntemi (banka–IBAN–dekont no) ve imza/kaşe alanlarını içeren doldurulmuş bir örnekle gösterilir. Yanına, aynı alanları barındıran boş şablon eklenerek kullanıcıların kendi verileriyle hızlıca uyarlama yapması sağlanır. Denetim gücünü artırmak için makbuz, ilgili banka dekontu ve dayanak fatura/karar ile birlikte arşivlenmelidir.
Adliye/İcra
Kurum: İstanbul Anadolu 12. İcra Dairesi – Vezne Reddiyat Makbuzu
Makbuz No: RDM-2025-001237 Tarih–Saat: ../../…. – ../..
Dosya No: 2024/12345 E. UYAP Ref.: UYAP-7F3A-92C1
İade Alan: Ahmet KAYA (TCKN: 12345678901)
Adres/Tel: …………………… / ……………………
İade Konusu (Gerekçe): Artan para iadesi – Alacağın tamamen tahsili sonrası borçluya kalan bakiye
Dayanak Belge: Tahsilat Makbuzu No: THS-2024-5581, Satış Bedeli Tahsil Tutanağı
Tutar (Net): 18.450,00 TL
Ödeme Kanalı: EFT – IBAN: TR12 3456 7890 1234 5678 0000 00 – Dekont No: EFT-2025-009812
Not: Kimlik ibraz edilmiştir. Vekil aracılığıyla iade: Evet/Hayır (vekalet örneği dosyada)
Düzenleyen Memur: ……………………… (İmza)
Kontrol/Onay: ……………………… (İmza/Kaşe)
Teslim Alan: Elektronik EFT – imza aranmaz / (Elden ise imza: …………)
İstinaf Harcı Mükerrer Ödeme Reddiyatı
Kurum: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi Veznesi – Reddiyat Makbuzu
Makbuz No: RDM-2025-000411 Tarih–Saat: ./../…. – ../..
Dosya No: 2025/1123 E. (İstinaf)
İade Alan: Beta İnşaat A.Ş. (VKN: 1234567890)
Gerekçe: Mükerrer istinaf harcı iadesi (aynı başvuruda iki kez ödeme)
Dayanak: Başvuru Dilekçesi (./../….), Harç Makbuzları No: HRC-2025-2001/2002
Net İade: 1.980,00 TL – Banka EFT (IBAN: TR76 … … …) – Dekont: EFT-2025-002345
Onay: ……………………… (Katip) / ……………………… (Yazı İşleri Müdürü)
Boşanma Dosyasında Artan Gider Avansı Reddiyatı
Kurum: Ankara 5. Aile Mahkemesi – Reddiyat Makbuzu
Makbuz No: RDM-2025-000077 Tarih–Saat: ./../…. – ../..
Dosya No: 2024/987 E. – 2025/456 K.
İade Alan: Elif YILMAZ (TCKN: 98765432109)
Gerekçe: Kullanılmayan tebligat/posta avansı iadesi (dava sonunda artan kısım)
Dayanak: Karar tarihli masraf dökümü ve kalem uygunluk şerhi
Net İade: 420,00 TL – Vezne Nakit
İmzalar: Düzenleyen … / Onay … / Teslim Alan …
