Konşimento Nedir? Türleri Nelerdir? Konşimentoyu Kim Hazırlar?

Derya26 Kasım 2022

İçindekiler

Konşimento (Bill of Lading – B/L) denizyolu taşımacılığında malı temsil eden, taşıma sözleşmesini ispatlayan ve teslim şartlarını belirleyen temel belgedir. Doğru türü seçmek ve doğru doldurmak; banka ödemesi, gümrük işlemleri, mülkiyet devri ve teslim süresi üzerinde doğrudan etkilidir. Bu rehberde konşimento nedir, türleri nelerdir, konşimentoyu kim hazırlar sorularını ayrıntılı biçimde ele alıyor; her bölümde ipuçları ve örneklerle uygulamaya dönüştürüyoruz.

Konşimento Nedir?

Konşimento; denizyolunda taşınan malın taşımacı tarafından alındığını ve taşınacağını gösteren resmi kayıttır. Çoğu durumda mülkiyetin devrinde kullanılır ve bankacılık işlemlerinde (tahsil/akreditif) ödemeyi tetikleyen ana belgedir. Aynı zamanda teslim talimatıdır: Limanda kime, hangi koşullarda teslim edileceğini belirler. Bu nedenle konşimento yalnızca bir “nakliye kağıdı” değil; ticari sözleşmenin sahadaki yansımasıdır. Konşimentonun 3 temel işlevi:

Taşıma sözleşmesinin ispatı: Navlun, rota, yükleme/boşaltma limanları gibi şartların yazılı delili.
Malın mülkiyetini temsil: Özellikle order B/L gibi devredilebilir türlerde, ciro ile hak devri.
Teslim talimatı: Liman operatörüne malın kime ve nasıl teslim edileceğini bildirir.

Belge	Konşimentoyla İlişkisi	Not
Ticari fatura	Bedelin kaynağı	Banka kontrolünde zorunlu
Paketleme listesi	Koli/palet, ölçü–ağırlık	Konşimento satırlarını destekler
Sigorta sertifikası	CIF/CIP satışlarda	Banka evrak setine girer
Menşe/dolaşım	Vergi/tercihli rejim	Gümrükte sunulur

Konşimentoyu sadece taşıma belgesi gibi görmek hatalıdır; belge, ticari sözleşme ve bankacılık şartlarıyla birlikte anlam kazanır.

Konşimento Türleri Nelerdir? (B/L Türleri ve Doğru Kullanım)

Denizyolunda farklı durumlara uygun birden çok konşimento türü vardır. En sık geçen ayrımlar: orijinal B/L, telex release (surrender), sea waybill; ayrıca order vs straight, clean vs claused, received for shipment vs shipped on board, house vs master gibi alt nitelikler.

Orijinal B/L: Fiziksel orijinal nüshalarla teslim. Banka tahsil/akreditifte yaygın; mülkiyet devrini kontrol eder.
Telex Release (Surrender): Orijinaller çıkarıldığı limanda ibraz edilip “bırakma” talimatı verilir; varışta fiziksel orijinal gerekmez.
Sea Waybill: Devredilemez teslim talimatı; hız sağlar, mülkiyet devri taşımaz.
Order B/L vs Straight B/L: Order devredilebilir (ciro ile), straight adrese teslim ve devredilemez.
Clean vs Claused: Clean, görünür hasar kaydı yok; claused, rezerv/hasar şerhi içerir ve bankada risk doğurabilir.
Received for Shipment vs Shipped on Board: İlki gemiye yükleme bekliyor; ikincisi fiilen yüklenmiş anlamına gelir (akreditifte önemlidir).
House vs Master B/L: House, forwarder/NVOCC tarafından; Master, taşıyıcı hat (carrier) tarafından düzenlenir.

Tür	Devredilebilirlik	Hız	Banka/LC Uygunluğu	Ne Zaman Tercih Edilir?
Orijinal B/L	Evet (order ise)	Orta	Yüksek	Ödeme güvenliği, mülkiyet kontrolü isteniyorsa
Telex Release	Hayır (teslim talimatı)	Yüksek	Orta	Güvenilir alıcı, hızlı teslim hedefi
Sea Waybill	Hayır	Çok yüksek	Düşük/Orta	Mülkiyet devri gerekmiyorsa, düzenli ticaret
Straight B/L	Hayır	Orta	Orta	Tek alıcıya doğrudan teslim
Order B/L	Evet	Orta/Düşük	Yüksek	Yeniden satış/ciro ihtimali olan işlemler
Clean B/L	—	—	Yüksek	Banka/LC’de şarttır
Claused B/L	—	—	Düşük	Hasar/eksik şerhi vardır, dikkat

Tür seçimi, satış sözleşmesi ve ödeme yöntemine göre yapılmalıdır; akreditif metni ile konşimento nitelikleri bire bir örtüşmelidir.

Konşimentoyu Kim Hazırlar? Roller ve Sorumluluklar

Konşimento, taşıyıcı hat (carrier/line) veya NVOCC/forwarder tarafından düzenlenir. Çoğu sevkiyatta iki katman bulunur: Master B/L (carrier) ve House B/L (forwarder). Satırların doğruluğu için yük sahibi/ihraççı ön talimat ve destek belgelerini sağlar.

Yük sahibi/ihraççı: Booking açar, ticari fatura, paketleme listesi, yükleme talimatı ve teslim şeklini iletir.
Forwarder/NVOCC: Toplama–konsolidasyon, cut-off takibi, House B/L düzeni; carrier ile koordinasyon.
Taşıyıcı hat (carrier): Master B/L düzenler; gemi/voyaj, POL/POD kaydını kesinleştirir.
Banka (varsa LC): Evrak setini kontrol eder; B/L niteliklerini LC metniyle karşılaştırır.

Taraf	Ürettiği Belge	Ne Zaman?	Not
Yük sahibi	Yükleme talimatı, fatura, liste	Rezervasyon sonrası	Alan adları ve HS açıklaması
Forwarder/NVOCC	House B/L	Konsolidasyon sonrası	Paketleme–konteyner ilişkisi
Carrier/Line	Master B/L	Gemi on-board sonrası	Shipped on board notasyonu

Konşimentonun satırlarını ilk dolduran taraf ne olursa olsun; imza ve nihai sorumluluk düzenleyen şirkettedir. Yanlış veri karşı tarafın zarara uğramasına yol açabilir.

Senaryolar: Hangi Tür Konşimento Hangi Durumda?

Konşimento türü; ödeme modeli, taraf güveni ve hız ihtiyacına göre belirlenir. Aşağıdaki örnekler en sık karşılaşılan durumları özetler.

Ödeme güvencesi yüksek olmalı: Orijinal order B/L + banka üzerinden ibraz.
Hız kritik, taraflar birbirini tanıyor: Telex release veya sea waybill.
Ara satışı/yeniden satış ihtimali: Order B/L devredilebilir yapı.
LC’de sıkı metin var: Clean on board, prepaid/collect ifadeleri bire bir.
Parsiyel/LCL gönderi: House B/L altında konsolidasyon; master ile uyum şart.

Durum	Önerilen Tür	Gerekçe
Akreditifli satış	Orijinal, clean, on board, order	Banka güvenliği/mülkiyet kontrolü
Peşin/uzun ilişkili müşteri	Telex release veya sea waybill	Hız ve operasyon kolaylığı
Yeniden satış planı	Order B/L	Ciro ile devredilebilirlik
Düşük riskli düzenli hat	Sea waybill	Evrak basitliği ve hız

Konşimento ve Ordino Arasındaki Fark Nedir?

Konşimento (Bill of Lading – B/L) ile ordino (Delivery Order – D/O) aynı şey değildir ve denizyolunda farklı rollere sahiptir. Konşimento, taşıma sözleşmesinin ispatı, malın taşıyıcı tarafından alındığının makbuzu ve belirli türlerinde mülkiyet temsilidir. Ordino ise taşıyıcının veya forwarder’ın, liman/terminal operatörüne teslim talimatıdır; genellikle navlun ve yerel masraflar ödendikten sonra düzenlenir ve kargonun çekilmesi için gereklidir.

Ne belgeliyor?
- Konşimento: Taşıma sözleşmesi + malın makbuzu + (türüne göre) mülkiyet temsili.
- Ordino: Terminale kime teslim edileceğini bildiren teslim talimatı.
Kim düzenler?
- Konşimento: Taşıyıcı hat (carrier) veya NVOCC/forwarder.
- Ordino: Genellikle taşıyıcı/forwarder yerel acentesi.
Ne zaman devreye girer?
- Konşimento: Yükleme ve sevk aşamasında.
- Ordino: Varışta; navlun/masraflar ödendiğinde.
Hukuki etki
- Konşimento: Türüne göre devredilebilir ve bankacılıkta ödeme tetikler.
- Ordino: Mülkiyet belgesi değildir, bankacılıkta ödeme aracı olarak kullanılmaz.
Gümrük ve terminal:
- Konşimento: Banka–gümrük setinin parçası.
- Ordino: Terminalin teslim işlemini başlatan operasyon belgesi.

Kıyas Başlığı	Konşimento (B/L)	Ordino (D/O)
Belgenin özü	Taşıma sözleşmesi, makbuz, (türe göre) mülkiyet temsili	Teslim talimatı (release)
Düzenleyen	Carrier veya NVOCC/forwarder	Carrier/forwarder acentesi
Kullanım zamanı	Yükleme–sevk safhası	Varış–teslim safhası
Bankacılık/LC	Evrak setinin çekirdeği	Banka belgesi değildir
Teslim için rolü	Orijinal/telex/sea waybill’e göre teslim koşulunu belirler	Terminale kargonun serbest bırakılmasını sağlar
Devredilebilirlik	Order B/L’de ciro ile devredilebilir	Devredilemez

Ordino, konşimentonun yerine geçmez. Teslim öncesi navlun ve yerel masrafları kapatıp, konşimento türüne uygun serbest bırakma (orijinal, telex release, sea waybill) yolunu netleştirin; gecikmeler demuraj ve ek maliyet doğurabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Konşimento tam olarak neyi kanıtlar?

Taşıyıcının malı belirli şartlarda teslim aldığını ve taşımayı üstlendiğini; ayrıca türüne göre mülkiyetin devrine aracılık edebileceğini kanıtlar. Banka ve gümrük işlemlerinde çekirdek belgedir.

Order B/L ile straight B/L arasındaki fark nedir?

Order B/L devredilebilir ve ciro ile el değiştirir; straight B/L belirli bir alıcıya düzenlenir, devredilemez. Ödeme ve teslim kontrolü için order tercih edilir, hız için straight kullanılabilir.

Telex release ile orijinal konşimento arasındaki fark nedir?

Orijinal konşimentoda fiziksel nüsha ibrazı gerekir; telex release’de yükleme limanında orijinaller ibraz edilip bırakma talimatı verildiğinden varışta fiziksel orijinal aranmaz, teslim hızlanır.

Sea waybill nedir, ne zaman kullanılır?

Devredilemeyen, teslim talimatı niteliğindeki belgedir. Tarafların güvendiği ve mülkiyet devrine ihtiyaç olmayan düzenli gönderilerde hız için tercih edilir.

Clean B/L ile claused B/L ne anlama gelir?

Clean B/L görünür hasar/eksik şerhi olmayan belgedir ve bankalarca tercih edilir; claused B/L’de rezerv/hasar notu vardır, akreditifte ödeme riski doğurur.

Shipped on board notasyonu neden kritiktir?

Malın gemiye yüklendiğini ve yükleme tarihini gösterir; akreditiflerde sıklıkla şarttır. Yoksa “received for shipment” olarak kabul edilip ödeme reddedilebilir.

House B/L ve Master B/L farkı nedir?

House B/L forwarder/NVOCC tarafından, Master B/L taşıyıcı hat tarafından düzenlenir. Konsolidasyon yapılan gönderilerde ikisi birlikte kullanılır ve satırlar tutarlı olmalıdır.

Konşimentoda kim imza atar?

Düzenleyen taraf (carrier veya NVOCC/forwarder) imzalar. “As carrier” veya “as agent for the carrier” ibareleri yetkiyi gösterir; banka bu yetkiyi kontrol eder.

Switch B/L nedir, riskleri nelerdir?

İlk konşimento iptal edilip yeni bilgilerle ikinci bir konşimento düzenlenmesidir (genellikle ara satıcıların ticari gizliliği için). Yanlış/eksik veri, hukuki ve sigorta riskleri doğurur; dikkatle yönetilmelidir.

Freight prepaid/collect ibareleri neyi değiştirir?

Navlun ödemesinin nerede ve kim tarafından yapıldığını gösterir. Akreditif metni ile aynı ifade kullanılmalı; aksi hâlde belge uyumsuzluğu oluşur.

Incoterms ile konşimento satırları nasıl uyumlu olmalı?

Teslim şekli (ör. FOB, CIF) konşimentodaki navlun/kesinti notlarıyla çelişmemelidir. CIF/CIP satışlarda sigorta sertifikası da evrak setinde yer alır.

Notify party ne işe yarar?

Varışta haberdar edilecek taraf bilgisidir. Gümrük işlemlerini yönetecek firma/acentenin yazılması teslimin hızını artırır.

Konteyner ve mühür numarası yazımı neden önemli?

Terminal ve gümrükte eşleştirme bu bilgilerle yapılır. Hatalı numara demuraj/detention ve teslim gecikmesine yol açabilir.

Koli sayısı, brüt ağırlık ve hacim hatası ne doğurur?

Navlun, istif, güvenlik ve gümrük hesapları şaşar; banka akreditifinde tutarsızlık çıkabilir. Paketleme listesiyle bire bir uyum şarttır.

Konşimento tarihini kim belirler?

Düzenleyen taraf, yükleme/“on board” tarihine göre belirler. Akreditif süresi içinde olmalıdır; aksi hâlde ibraz reddedilebilir.

Orijinal nüsha sayısı kaç olmalı?

Banka genellikle 3/3 ister. Akreditif metninde belirtilen sayı kadar orijinal ibraz edilmezse ödeme gecikebilir veya reddedilebilir.

Kısmi yükleme veya aktarma yapılırsa konşimentoda ne olmalı?

Akreditif buna izin veriyorsa “partial shipment/transshipment allowed” gibi koşullarla uyumlu ifadeler bulunmalı; aksi durumda ödeme riski doğar.

Konşimentoda HS (GTİP) yazmak zorunlu mu?

Her zaman zorunlu değil; ancak gümrük ve bankada açıklık sağlar. Yanlış GTİP gümrükte vergi/ceza riski yaratabilir.

Konşimento kaybolursa ne yapılır?

Taşıyıcı genellikle banka teminat mektubu/Letter of Indemnity talep eder; ilan ve bekleme süreçleri olabilir. Teslim bu güvence sağlanmadan yapılmaz.

Ordino (Delivery Order) konşimento yerine geçer mi?

Geçmez. Ordino, terminale kime teslim edileceğini söyleyen talimattır; konşimento ise taşıma sözleşmesi/makbuz ve türüne göre mülkiyet temsilidir.

Tehlikeli yüklerde konşimentoda hangi notlar olmalı?

UN numarası, sınıf, paketleme grubu, IMDG uygunluğu ve özel taşıma uyarıları açıkça yazılmalıdır; eksiklik liman reddi ve ceza doğurabilir.

Soğuk zincir (reefer) için konşimentoda neler yazılır?

Set sıcaklık, tolerans, havalandırma ve nem ayarları net olmalı; teslimde tartışma yaşamamak için paketleme listesi ve cihaz kayıtlarıyla uyum aranır.

Charter Party B/L nedir?

Çarter sözleşmesine bağlı konşimentodur. Bankalarca sınırlı kabul görebilir; akreditifte özellikle izin verilmesi gerekir.

Konşimentoda shipper ile ihracatçı farklı olabilir mi?

Evet; ticari yapı gereği forwarder veya bir ara şirket shipper olabilir. Ancak fatura, menşe ve akreditif metniyle çelişmeyecek şekilde kurgulanmalıdır.

Ciro nasıl yapılır? ‘To order of…’ ne demek?

Order B/L, arka yüzüne yapılan ciro ile devredilir. “To order of bank” ibaresinde önce bankaya, sonra bankadan nihai alıcıya ciro yapılır.

Konşimentoda marks & numbers alanı neden önemli?

Koli/palet işaretleri sahada doğru ayırma ve sayımı sağlar; banka setinde paketleme listesiyle bire bir uyum arandığı için yazım hatası sorun yaratır.

Konşimento ile menşe/dolaşım (ATR, EUR.1) nasıl ilişkilendirilir?

Gönderici–alıcı ve mal tanımı alanlarında çelişki olmamalıdır; menşe/dolaşım belgeleri vergi avantajı için kullanılır ve konşimentoyla tutarlı olmalıdır.

E-B/L (elektronik konşimento) güvenli mi?

Yetkili platformlar ve dijital imza ile güvenli biçimde devredilebilir. Hız ve maliyet avantajı sağlar; ancak alıcı ve bankanın kabulü gerekir.

Demuraj/detention masrafı konşimentoyla nasıl bağlantılı?

Yanlış tür seçimi (ör. orijinal dolaşımı yavaşlatır), geç çıkan ordino veya hatalı satırlar terminalde gecikme yaratır; masraflar artar. Tür ve süreç seçimi buna göre planlanmalıdır.

Konşimentoda navlun kalemleri görünmeli mi?

Akreditif ve taraf anlaşmasına göre değişir. “Freight prepaid/collect” ifadesi net olmalı; ayrıntılı navlun kalemleri genelde navlun faturasında yer alır.

Transshipment yasaksa ne olur?

Belgede veya akreditifte transshipment forbidden yazıyorsa aktarma yapılan hatlar uygun olmaz; aksi hâlde ödeme/gümrük riski doğar.

LCL parsiyel yüklerde B/L nasıl kurgulanır?

Forwarder, konsolidasyon için House B/L düzenler; Master B/L’de konteyner seviyesinde bilgiler yer alır. Paketleme listesiyle tutarlılık şarttır.

Birden fazla konteyneri tek konşimentoda göstermek doğru mu?

Evet; birden fazla konteyner tek B/L’de listelenebilir. Her konteyner ve mühür bilgisi ayrı ayrı yazılmalıdır.

Banka, ‘freight payable at…’ ibaresini neden ister?

Navlun ödeme yerinin netleşmesi için talep edebilir. Akreditif metni neyi istiyorsa aynı kelimelerle yazılmalıdır.

Konşimentoda yer ve tarih farklı şehir/gün olabilir mi?

Düzenleme yeri yükleme limanıyla farklı olabilir; ancak akreditif ve gümrük açısından makul ve tutarlı olmalıdır. “On board” tarihi kritik referanstır.

Konşimentonun fotokopisiyle mal çekilebilir mi?

Hayır; orijinal istenir. Telex release veya sea waybill gibi yöntemler dışında fotokopi geçerli değildir.

Ordino için hangi koşullar gerekir?

Navlun ve yerel masrafların ödenmesi, konşimentonun türüne göre serbest bırakma talimatının tamamlanması gerekir; ardından acente teslim emrini (D/O) düzenler.

Forwarder “as carrier” imzalarsa geçerli midir?

Yetkili NVOCC statüsüyle “as carrier” imzalanan House B/L geçerlidir; bankalar yetki ifadesini ve damgayı kontrol eder.

Konşimento üzerindeki küçük yazım hataları sorun olur mu?

Banka ve gümrükte “minor” görünse de reddedilebilir. Fatura, akreditif ve paketleme listesiyle bire bir aynı yazım güvenlidir.

Konşimentoda ‘said to contain’ ifadesi ne demek?

Taşıyıcı içeriği fiziksel olarak saymadığını, beyana dayandığını belirtir. Tartışmalarda sorumluluk yorumunu etkileyebilir.

Konşimentoda ‘place of receipt/delivery’ ne işe yarar?

Kapıdan kapıya taşımalarda deniz öncesi/sonrası karasal noktaları belirtir. Multimodal taşımada önemlidir; yanlış yazım teslimi geciktirir.

LOI (Letter of Indemnity) hangi durumlarda istenir?

Orijinal kaybı, yük bilgisi değişikliği veya switch B/L gibi riskli durumlarda taşıyıcı koruma amacıyla LOI talep eder. Sigorta kapsamı ve hukuki riskler değerlendirilmelidir.

Konşimentoda konteyner tipi/hat numarası hatalıysa ne olur?

Terminal eşleştirmesi bozulur, teslim gecikir. Acil düzeltme/manifesto revizyonu gerekebilir ve masraf doğurur.

Konşimentoda “no. and kind of packages” alanı nasıl yazılmalı?

Koli/palet cinsi ve toplam adet açık yazılmalı; paketleme listesiyle bire bir aynı olmalıdır. Genel ifadeler limanda anlaşmazlık yaratır.

Konşimento ile sigorta sertifikası arasındaki uyum neden önemli?

CIF/CIP satışlarda banka ikisini birlikte kontrol eder. Alıcı/konu/mal tanımı ve sefer bilgileri çelişmemelidir; aksi hâlde ödeme riski oluşur.

Konşimento üzerinde ‘switch’ sonrası hangi kontroller yapılmalı?

Shipper/consignee, menşe ve mal tanımı gibi alanlar yeni sözleşme/ödeme koşullarıyla uyumlu mu bakılmalı; eski izleri taşıyan satırlar silinmelidir.

Banka “full set of originals” dediğinde ne ibraz edilir?

Metinde belirtilen adette orijinal (çoğunlukla 3/3) ve gerektiğinde kopyalar. Her orijinal damgalı ve imzalı olmalıdır.

Konteyner içi istif ve lashing hatası konşimentoyu etkiler mi?

Doğrudan satırlara yansımasa da hasar halinde sorumluluk tartışmalarına yol açar. Gerekli durumlarda notasyon ve fotoğraflı kayıt tavsiye edilir.

Konşimento üzerinde çoklu POL/POD yazılabilir mi?

Rota ve sözleşmeye bağlıdır. Multimodal/aktarmalı taşımada mümkün; ancak akreditif buna izin vermiyorsa ödeme riski doğar.

Evraklar bankaya gönderilmeden önce en hızlı kontrol nasıl yapılır?

Tek sayfalık kontrol formunda shipper/consignee, POL/POD, on board tarihi, freight ibaresi, orijinal sayısı ve imza/yetki satırlarını satır satır doğrulayın; paketleme listesi ve fatura ile eşleştirin.