İstisna Fatura Nedir? Nasıl Kesilir? Muhasebe Kaydı 2025

İstisna fatura; yasal gerekçesi bulunan teslim ve hizmetlerde KDV hesaplanmadan düzenlenen faturadır. Amaç, kanunun belirlediği alanlarda verginin uygulanmaması ya da sonraya bırakılmasıdır. Günlük hayatta en çok; ihracat teslimleri, yurt dışına verilen hizmetler, serbest bölge işlemleri, belirli yatırım/teşvik kapsamları, bazı eğitim–sağlık–kültür faaliyetleri ve bağış/yardım süreçlerinde karşımıza çıkar. İstisna demek “hiç kural yok” demek değildir: İşlemin gerçekten istisna sayılabilmesi için belge ve şartlar tam olmalı; faturada açık bir istisna gerekçesi yer almalıdır.

İstisna Fatura Nedir?

İstisna fatura; kanunda istisna kapsamında sayılan teslim ve hizmetlerde KDV hesaplanmadan düzenlenen fatura türüdür. Amaç, vergiyi hiç doğurmamak ya da belirli işlemler için uygulanmamasını sağlamaktır. Uygulamada en sık; mal ihracatı, yurt dışına verilen ve yurt dışında yararlanılan hizmetler, serbest bölge işlemleri, transit ve uluslararası taşımacılık, belirli yatırım/teşvik kapsamındaki teslimler ile kimi diplomatik ve kamu yararı amaçlı işlemlerde karşımıza çıkar. İstisna bir “boşluk” değildir; her istisna belge ve şart ister. Faturada KDV oranı %0, “istisna nedeni” seçimi ve kısa açıklama bulunmalı; dayanak belgeler (gümrük çıkış beyannamesi, sözleşme, yazı, taşıma belgesi vb.) dosyada saklanmalıdır.

• “KDV’yi sonradan hesaplarız” yaklaşımı değildir; doğruysa en baştan KDV’siz kesilir.
• Her sıfır oranlı satır istisna değildir; bazı işlemler KDV’ye tabi değildir (kapsam dışı), bu ayrım faturada doğru ifade edilmelidir.
• “Tek cümlelik not yeter” değildir; istisna nedeni seçimi + kısa açıklama + dayanak belge üçlüsü aranır.

Başlık	Sorulacak Soru	Kanıt/Belge
İşlemin niteliği	Gerçekten istisna mı?	Sözleşme, sipariş, iş tanımı
Yararlanma/varış	Mal/hizmetten nerede yararlanılıyor?	Gümrük çıkış, hizmet teslim kayıtları
Fatura alanları	KDV %0 ve “istisna nedeni” seçildi mi?	Ekran görüntüsü, taslak
Açıklama	Kısa ve açık not var mı?	“İhracat – GÇB No…/Tarih…” gibi
Para birimi–kur	Doğru mu?	Fatura döviz ve kur alanı

İstisna Türleri Nelerdir?

İstisnalar uygulamada iki ana kümeyle okunur: indirim hakkı olan istisnalar (genellikle iade–terkin imkânı da doğurur) ve indirim hakkı olmayan istisnalar (KDV hesaplanmaz, ancak yüklenilen KDV’ler indirime konu edilemeyebilir). Aşağıdaki tablo, yaygın türleri pratik örnekleriyle birlikte özetler. İstisna türleri:

Tür	Açıklama	Temel Şart/Aranan Unsur	Fatura Üzerindeki Not Örneği
Mal ihracatı	Türkiye’den çıkan mallar	Gümrük çıkış beyanı, sevk belgeleri	“İhracat teslimi – GÇB No…/Tarih…”
Yurt dışına hizmet	Hizmetten yurt dışında yararlanma	Sözleşme/teslim kayıtları, yararlanma yeri açıklaması	“Yurt dışına verilen hizmet – istisna (yararlanma yurt dışında)”
Serbest bölge işlemleri	Serbest bölgeye teslim/ hizmet	Serbest bölge evrakları, giriş–çıkış kayıtları	“Serbest bölgeye teslim – istisna”
Transit ve uluslararası taşımacılık	Ülke içinden geçiş/uluslararası hat	Taşıma belgesi, güzergâh ve yetki	“Uluslararası taşımacılık kapsamında – istisna”
Yatırım/teşvik kapsamı teslimler	Belirli makine–teçhizat, proje	İlgili yazı/izin, kapsam listesi	“Teşvik kapsamı teslim – istisna”
Diplomatik ve uluslararası kuruluşlar	Yetkili kurum/temsilcilikler	Uygunluk yazısı, kimlik/teyit	“Diplomatik işlem – istisna”
Kamu yararı amaçlı bazı işlemler	Kanunda sayılan özel alanlar	Kurum yazıları, uygunluk	“Kapsam dahil işlem – istisna”

İstisna Faturası Nasıl Kesilir?

İstisna fatura, kanunda istisna sayılan teslim ve hizmetlerde KDV hesaplamadan düzenlenen faturadır. Doğru kesim; işlemin gerçekten istisna olduğunun belgelerle tevsiki, faturada KDV oranı %0 seçimi ve istisna nedeni ile kısa açıklamanın net yazılmasıyla sağlanır. Adım adım uygulama:

1. İşlemi teyit edin: Teslim/hizmet istisna kapsamında mı, şartları sağlanıyor mu? (yararlanma yeri, çıkış işlemi, serbest bölge vb.)
2. Alıcı ve işlem türü: Unvan, vergi kimlik/kimlik numarası, ülke (yurt dışı ise), teslim/hizmet bilgisi.
3. Para birimi ve kur: Dövizli işlemlerde faturaya para birimi ve kur bilgisini ekleyin.
4. Satır bilgileri: Mal/hizmet adı, miktar, birim fiyat; KDV oranını satır bazında %0 yapın.
5. İstisna nedeni seçimi: Sisteminizdeki “istisna/muaf neden” alanından uygun seçimi yapın.
6. Kısa açıklama: “İhracat teslimi – gümrük çıkış beyannamesi no/tarih …” veya “Yurt dışına verilen hizmet – yararlanma yurt dışında” gibi tek satırlık net ifade yazın.
7. Dayanak belge bilgisi: Beyanname/sözleşme/yazı numarası ve tarihini açıklamaya ekleyin.
8. Kontrol ve gönderim: Toplamlar, satır bazlı KDV “0”, istisna nedeni ve açıklama alanları dolu mu; evrak saklama süreci hazır mı?

Alan	Ne Yazılmalı?	İpucu
KDV oranı	%0	Satır bazında seçin; hepsi için toplu değil
İstisna nedeni	İşleme uygun kısa başlık	Listeden seçip açıklama ile destekleyin
Açıklama	Kısa, kanıtlayıcı not	“GÇB no/tarih”, “yararlanma yeri” vb.
Para birimi–kur	TL veya döviz + kur	Dövizli tutarları açıkça gösterin
Teslim–taşıma	İhracatta doldurun	Uyuşmazlığı önler

İstisna Faturası Hangi Durumlarda Kesilir?

İstisnalar, kanunda sayılan belirli işlem grupları için geçerlidir. Aşağıdaki başlıklar en sık karşılaşılan durumları gerekçesi ve istenen kanıtlarla özetler.

Durum	Kısa Gerekçe	Aranan Kanıt/Belge	Faturada Önerilen Not
Mal ihracatı	Mal Türkiye’den çıkıyor	Gümrük çıkış beyannamesi, sevk evrakı	“İhracat teslimi – GÇB No/Tarih”
Yurt dışına hizmet	Hizmetten yurt dışında yararlanılıyor	Sözleşme, hizmet teslim kayıtları, yararlanma yeri açıklaması	“Yurt dışına verilen hizmet – yararlanma yurt dışında”
Serbest bölge	Serbest bölgeye teslim/hizmet	Serbest bölge evrakları	“Serbest bölgeye teslim – istisna”
Transit/uluslararası taşımacılık	Uluslararası güzergâh	Taşıma belgesi, yetki ve hat bilgisi	“Uluslararası taşımacılık kapsamında – istisna”
Yatırım/teşvik kapsamı	Yetkili yazı ve kapsam listesi	İlgili kurum yazısı, kapsam belgeleri	“Teşvik kapsamı teslim – istisna”
Diplomatik/uluslararası kuruluş	Özel statü	Uygunluk yazısı/kimlik teyidi	“Diplomatik işlem – istisna”
Bazı eğitim–sağlık–kültür işlemleri	Kanunda sayılan özel alanlar	Kurum yazıları ve şartlar	“Kapsam dâhil işlem – istisna”

• Notlar ve ipuçları
  • Hizmet istisnalarında “yararlanma yeri” belirleyicidir; açıklamaya açıkça yazın.
  • İhracatta faturayı çıkış belgesine bağlayın; numara ve tarihle iz bırakın.
  • Aynı faturada hem istisna hem KDV’li satır olabilir; satır bazında uygulayın.
  • Dönem sonu iade/terkin planlıyorsanız, istisna kaynaklı yüklenilen KDV’leri alt hesaplarda izleyin.
• Senaryolar
  • Yurt dışına danışmanlık: Rapor ve çıktılar yurt dışında kullanılacak → KDV %0, not “Yararlanma yurt dışında”.
  • Serbest bölgeye makine teslimi: Bölge evrakları hazır → KDV’siz, not “Serbest bölgeye teslim – istisna”.
  • Karma işlem: Bir satır ihracat, bir satır yurt içi bakım hizmeti → İhracat satırı KDV’siz/istisna notlu, bakım satırı KDV’li.

İstisna Faturası Muhasebe Kaydı Nasıl Yapılır?

İstisna faturada satırda KDV oranı %0 seçilir, “istisna nedeni” ve kısa açıklama yazılır. Muhasebe tarafında ise satış geliri uygun hesapta izlenir; KDV hesaplanmadığı için 391 Hesaplanan KDV doğmaz. Ancak yüklenilen KDV’nin (girdilerdeki) nasıl ele alınacağı, istisnanın türüne göre değişir:

• İndirim hakkı olan istisnalar (ör. mal ihracatı, yurt dışına verilen ve yurt dışında yararlanılan hizmetler): Yüklenilen KDV, 191 İndirilecek KDV’de izlenir; dönem sonunda indirim/terkin–iade süreçlerine konu edilebilir.
• İndirim hakkı olmayan istisnalar (kanunda açıkça sayılan bazı işlemler): Yüklenilen KDV, maliyete eklenir ya da gider yazılır (işletme tercihi ve mevzuat çerçevesinde).

İşlem	Borç	Alacak	Açıklama/Not
İstisna satış (yurt dışına hizmet vb.)	120 Alıcılar	600 Satışlar (İstisna)	Satırda KDV %0, istisna notu yazılır
Mal ihracatı	120 Alıcılar	601 Yurt Dışı Satışlar	Çıkış belgesi bilgisi faturada
Satış maliyeti	620/621 Satışların Maliyeti	151/152 Stoklar	Olağan stok–maliyet akışı
Yüklenilen KDV (indirim hakkı olan)	191 İndirilecek KDV	320 Satıcılar/100 Kasa/102 Banka	Dönem sonu indirim/terkin–iade konusu
Yüklenilen KDV (indirim hakkı olmayan)	153/254 Maliyet veya 770 Genel Yönetim Giderleri	320/100/102	İşletme politikası doğrultusunda maliyete ekleme ya da gider yazma

İstisna Kapsamı Dışına Çıkan İşlemler: Ne Yapmalı?

Bazen işlem istisna sanılarak %0 ile kesilir; sonradan şartların sağlanmadığı anlaşılır. Bu durumda amaç, hızlı ve iz bırakmadan düzeltmek, gerekirse beyanname tarafını da güncellemektir. Duruma göre yapmanız gerekenler:

Durum	Ne Anlama Gelir?	Atılacak Adım	Muhasebe İpucu
Aynı gün fark edildi	Sistem iptal/yeniden düzenlemeye elverir	İstisna faturayı iptal edip KDV’li yeni fatura düzenleyin	Yanlış kayıt ters fişle kapatılır, doğru fatura kaydı atılır
Sonraki günler fark edildi	İptal mümkün değil	Alıcıdan iade faturası alın ya da düzeltme belgesi düzenleyin; ardından KDV’li doğru faturayı kesin	İade kayıtlarıyla istisna satış kapatılır, yenisi oluşturulur
Alıcı KDV’yi ayrıca ödemeyecek	Fiyatı “vergi dâhil” kabul etmek zorunda kalabilirsiniz	Geriye dönük KDV ayrıştırması yapın (tutar/1,20 = matrah; fark = KDV)	Borç: 689/771 (üstlenilen KDV) Alacak: 391 Hesaplanan KDV
Beyannamede istisna gösterildi	Beyan düzeltmesi gerekebilir	İlgili dönem için düzeltme verin; gecikme zammı riski olabilir	Düzeltmeye göre 391 ve satış hesaplarını güncelleyin
Belge yetersizliği	İstisna şartı tevsik edilemedi	Belgeleri tamamlayın; mümkün değilse işlemi KDV’li olarak düzeltin	Açıklama alanında düzeltme gerekçesini belirtin

İstisna Fatura Örneği

Aşağıdaki örnekler; satırda KDV oranı %0, “İstisna Nedeni” seçimi ve kısa açıklamanın nasıl yazılacağını gösterir. Rakamlar temsildir; kendi işleminizde tutar, para birimi ve belge numaralarını değiştirin.

1. Mal ihracatı örneği (KDV’siz satır)

• Alıcı: ABC Global Ltd. (Ülke: …)
• Fatura tarihi/no: ../../…./ – FA-2025-000123
• Para birimi–kur: USD – …
• Satır 1: Ürün A – 1.000 adet × 25 USD = 25.000 USD – KDV %0
• İstisna nedeni (seçim): İhracat teslimi – istisna
• Açıklama (serbest metin): “İhracat teslimi kapsamında KDV hesaplanmamıştır. Gümrük Çıkış Beyannamesi No: 23TR012345, Tarih: ../../….”

Satır	Mal/Hizmet	Miktar	Birim Fiyat	Tutar	KDV Oranı	İstisna Nedeni
1	Ürün A	1.000	25 USD	25.000 USD	%0	İhracat teslimi

2. Yurt dışına hizmet örneği (yararlanma yurt dışında)

• Alıcı: XYZ Holdings (Ülke: …)
• Satır 1: Danışmanlık Hizmeti – 100.000 TL – KDV %0
• İstisna nedeni (seçim): Yurt dışına verilen hizmet – istisna
• Açıklama (serbest metin): “Hizmetten yurt dışında yararlanılmıştır. Sözleşme No: D-2025/45, Tarih: ../../….”
• Karma fatura notu: Aynı faturada bir satır istisna, diğer satır KDV’li olabilir. İstisna yalnız ilgili satıra uygulanır; diğer satırda normal oran ve 391 Hesaplanan KDV bulunur.

İstisna Fatura İptali Nasıl Yapılır?

İptal süreci; zaman, belge durumu ve karşı tarafın onayına göre değişir. Temel hedef, yanlış/eksik istisnayı iz bırakmadan düzeltmek ve gerekiyorsa KDV’li doğru faturayı kesmektir.

1. Aynı gün veya sistem süresi içinde iptal
   • Koşul: Platformun izin verdiği iptal süresi içindesiniz (ör. aynı gün/ilgili süre).
   • Yapılacaklar:
     1. Yanlış düzenlenen istisna faturayı iptal edin.
     2. Doğru bilgilerle yeni faturayı kesin: gerekiyorsa KDV’li olarak.
   • Muhasebe etkisi: Yanlış kayıt ters fiş ile kapatılır; doğru fatura kaydı atılır.
2. Süre geçti, iptal mümkün değil → iade/düzeltme
   • Koşul: Platformda iptal penceresi kapandı.
   • Yapılacaklar:
     1. Alıcıdan iade faturası alın (istisna satır tutarı kadar) veya düzeltme belgesi düzenleyin.
     2. Ardından doğru içeriğe sahip yeni faturayı kesin (KDV’li ise KDV’yi hesaplayın).
   • Muhasebe etkisi: İade ile istisna satış kapanır; yeni fatura ile doğru kayıt oluşur.
3. Alıcı KDV farkını ödemiyor → vergi dâhil ayrıştırma
   • Koşul: Fiyat sabit kalacak, KDV sizde.
   • Yapılacaklar: Toplamı vergi dâhil kabul edip ayırın:
     • Matrah = Toplam / 1,20, KDV = Toplam – Matrah.
     • KDV farkını siz üstlenirsiniz.
   • Muhasebe ipucu: Borç: 689/771 (üstlenilen KDV) – Alacak: 391 Hesaplanan KDV.
4. Belge/şart sağlanmadı (istisna tevsik edilemiyor)
   • Örnek: İhracatta gümrük çıkış belgesi tamamlanamadı; hizmette yararlanma yeri yurt içi çıktı.
   • Yapılacaklar: İstisnayı iptal–iade yoluyla kapatıp KDV’li fatura düzenleyin; gerekiyorsa beyanname düzeltmesi yapın.

Sıkça Sorulan Sorular