İş Sağlığı ve Güvenliği Nedir? İSG Uzmanı Ne İş Yapar?

Derya22 Aralık 2022

İçindekiler

İş yerinde güvenli ve sağlıklı koşulları planlı biçimde kurarsanız, üretim performansını düşürmeden riskleri kontrol altında tutarsınız. İş sağlığı ve güvenliği; çalışanların fiziksel, ruhsal ve sosyal iyilik hâlini koruyan, riskleri önleyen ve sürekli iyileştirmeyi hedefleyen bütüncül bir yönetim yaklaşımıdır. Bu yaklaşımın merkezinde önleyici akıl ve sistematik çalışma bulunur ve tüm seviyelerde ortak sorumluluk gerektirir. Kurallar sadece kâğıt üzerinde kalırsa etkisi zayıflar, bu nedenle davranış ve kültür değişimini bilerek tasarlarsınız. Sonuçta hem yasal uyumu sağlarsınız hem de kaza ve kesinti maliyetlerini görünür biçimde azaltırsınız.

İSG uzmanı, iş sağlığı ve güvenliği için saha ayağını kurar, uygular ve geliştirir; yönetimle çalışanlar arasında köprü olur. Doğru kayıt, net prosedür ve etkili eğitim üçlüsü ile güvenliği işin doğal bir parçası hâline getirirsiniz. Uzman, riskleri erken tespit eder ve pratik çözümleri sahada uygulatır; böylece her gün sıfır kaza hedefi gerçek bir iş hedefine dönüşür.

İş Sağlığı ve Güvenliği Nedir?

İş sağlığı ve güvenliği; tehlikeleri belirleyip riskleri kabul edilebilir seviyeye indirerek insanların güven içinde çalışmasını sağlayan yönetim sistemidir. Önce amacınızı netleştirirsiniz: kaza, meslek hastalığı ve yakın olayların kök nedenlerini bulup ortadan kaldırmak. Bu sistem; politika, hedef, sorumluluk, kaynak, süreç ve ölçüm bileşenlerinden oluşur ve sürekli iyileştirme döngüsü ile çalışır. Yalnızca teknik önlemlere yaslanmaz; davranışsal güvenlik, iletişim ve liderlik de eşit derecede önem taşır. Böylece mevzuat uyumu, verimlilik ve çalışan memnuniyeti aynı çatı altında buluşur.

Güvenlik kültürü, yazılı prosedürlerin ötesine geçer ve günlük alışkanlıklara yerleşir.
Tehlike, zarara yol açma potansiyelidir; risk, bu potansiyelin gerçekleşme olasılığı ve şiddetidir.
Önleme hiyerarşisi, önce ortadan kaldırmayı, sonra ikame ve mühendislik kontrollerini, en sonda kişisel korumayı önerir.
İletişim, geri bildirim ve tanıma mekanizmaları davranışları güçlendirir.

Temel kavramları sadeleştirip önleme hiyerarşisini kurduğunuzda, güvenlik kültürünü hayatın akışına entegre etmeye başlarsınız.

İSG Uzmanı Ne İş Yapar? Rol, Sorumluluk ve Yetkinlikler

İSG uzmanı, işverene rehberlik eder ve iş yerinde risk yönetimi süreçlerini kurup yürütür. Öncelik, tehlike kaynaklarını sistematik biçimde tespit etmek ve riski azaltan uygulanabilir çözümler önermektir. Uzman, eğitimleri planlar, denetimleri yönetir, kayıtları tutar ve kök neden analizleriyle tekrarları önler. Çalışma ortamı ölçümlerini takip eder, uygunsuzlukları düzeltici faaliyetlerle kapatır ve hedeflere dayalı bir plan ile iyileştirmeyi sürekli kılar. Etkili uzman, anlaşılır dil kullanır, saha gözlemlerini sayılarla destekler ve yönetimi doğru zamanlı raporlarla bilgilendirir.

Risk Değerlendirmesi: Tehlikeleri belirle, olasılık–şiddet puanla, kontrol tedbirleri tasarla.
Eğitim ve Farkındalık: Oryantasyon, yıllık plan, tazeleyici ve görev bazlı eğitimleri uygula.
Saha Denetimi: Planlı turlar yap, uygunsuzlukları kaydet, önlemleri takvimlendir.
Olay Yönetimi: Yakın olay–kaza bildirimini aç, kök neden analizi yap, tekrar önleyici tedbir al.
Raporlama: KPI’ları izle, aylık–çeyreklik raporları yönetimle paylaş.

İSG uzmanı sahada rehberdir; çözüm, iletişim ve ölçüm üçlüsüyle güvenliği günlük işin doğal parçası yapar.

İş Sağlığı ve Güvenliği Mevzuatı ve Sorumluluklar

İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı; işveren, çalışan ve uzman için net görevler tanımlar ve sorumluluk zinciri kurar. Öncelik, risk değerlendirmesi yapmak, eğitimleri sağlamak ve uygun ekipmanı temin etmektir. İşveren gerekli kaynakları ayırır, çalışan kurallara uyar ve tehlikeleri bildirir, uzman teknik rehberlik sunar. Mevzuat; kayıt, bildirim ve denetim süreçlerini de düzenler ve uyumsuzlukta idari yaptırım öngörebilir. Pratikte, yasal gereklilikleri yıllık bir uyum planına çevirip takvimle yönetmek en etkili yoldur.

Politika ve Hedefler: İşverenden onaylı, ölçülebilir ve zamanlı güvenlik hedeflerini yayınla.
Görevlendirmeler: İSG kurulu, acil durum ekipleri, ilk yardımcı ve destek elemanlarını ata.
Eğitim Zorunlulukları: Meslek, risk ve değişim odaklı periyodik eğitimleri uygula.
Bildirim ve Kayıt: Kaza, meslek hastalığı ve tehlikeli olayları süresinde bildir ve kaydet.

Yasal gereklilikleri yıllık plan ve sorumlu listesiyle eşleştirmek, uyumu sahada görünür ve sürdürülebilir kılar.

İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır?

Risk değerlendirmesinde hedef, tehlikeleri sistematik biçimde belirleyip etkili kontrollerle riski düşürmektir. Önce kapsamı ve ekibi belirlersiniz, sonra saha turları ve veri analiziyle tehlike havuzu oluşturursunuz. Ardından olasılık ve şiddeti puanlayıp önleme hiyerarşisine göre tedbir tasarlarsınız. Uygulama takvimi, sorumlular ve doğrulama yöntemleri net olmazsa etkiler kısa sürer; bu yüzden takip ve kapanış disiplini kurarsınız. Süreç, değişen koşullara göre düzenli aralıklarla güncellenir.

Tehlikeyi Belirle: Sahada yürüyüş, ekip röportajı ve kayıt analiziyle kaynakları listele.
Puanla ve Önceliklendir: Olasılık–şiddet–maruziyet üçlüsünü kullanarak risk seviyesini sırala.
Kontrol Tasarla: Ortadan kaldırma, ikame, mühendislik ve idari önlemleri dengeli seç.
Takvimle ve İzle: Sorumlu, tarih, kaynak ve doğrulama metodu ata; kapanışı kanıtla.

İyi risk değerlendirmesi, net sorumlular ve kapanış kanıtıyla tamamlandığında gerçek dünyada ölçülebilir sonuç üretir.

İSG Uzmanı İçin Günlük–Aylık Plan

Günlük–aylık bir plan, uzmanı sürekli koşuşturmadan çıkarır ve odaklı ilerleme sağlar. Günlük mini turlar ve hızlı geri bildirimler, küçük riskleri büyümeden yakalamanıza yardım eder. Haftalık toplantılar ve öncelik listeleri, kalıcı çözümleri hızlandırır. Aylık rapor ve kök neden çalışmaları, iyileştirmeleri görünür kılar ve önceliklere net odak yaratır. Aşağıdaki kontrol listesi, yeni başlayanlar için pratik bir iskelet sunar.

Günlük: 15 dakikalık saha turu yap, 3 iyi uygulama ve 3 geliştirme alanı kaydet.
Günlük: Kritik işlerde izin–talimat–KKD uygunluğunu doğrula.
Haftalık: Uygunsuzluk kapanış oranını ve risk takvimini gözden geçir.
Haftalık: Kaza–yakın olay analizini ve önlemleri ekiplerle paylaş.
Aylık: KPI raporu hazırla, yönetim gözden geçirmesi için özet oluştur.
Aylık: Eğitim planı sapmalarını ve ortam ölçümlerini kontrol et.

Kısa ama düzenli turlar ile aylık rapor döngüsünü birleştirince, küçük adımlarla büyük ilerlemeler elde edersiniz.

İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimleri ve İletişim Stratejisi

Eğitimler, kuralların davranışa dönüşmesini sağlar ve sahadaki risk algısını yükseltir. Başlangıç oryantasyonu, görev bazlı pratik eğitimler ve tazeleyiciler bir bütün olarak tasarlanır. Yetişkin öğrenmesi ilkeleri gereği, kısa modüller, örnek vakalar ve uygulamalı alıştırmalar en iyi sonucu verir. Eğitim sonrası sahada gözlem ve koçluk yaparsanız, öğrenmenin kalıcılığı güçlenir. İletişimde yalın dil, görsel işaretler ve olumlu pekiştirme kritik rol oynar.

Oryantasyon Planı: Temel hak–yükümlülükler, acil durum, risk bildirimi, KKD kullanımı.
Görev Bazlı Eğitim: Makine, yüksekte çalışma, kimyasal, elektrik ve kaldırma ekipmanı.
Tazeleme ve Değişiklik: Yeni proses, ekipman veya kaza sonrası hedefe yönelik içerik.
İletişim ve Koçluk: Mikro eğitim kartları, görsel standartlar, sahada anlık geri bildirim.

Kısa, uygulamalı ve tekrarlayan eğitimler; sahadaki koçlukla birleştiğinde davranış değişimi kaçınılmaz olur.

Kayıt, Raporlama ve İSG Performans Göstergeleri

Kayıt ve raporlama, güvenliği ölçülebilir bir iş hedefine dönüştürür. Olay kayıtları, risk kapanışları ve eğitim katılımları tek sistemde toplanırsa analiz kolaylaşır. Erken uyarı göstergeleri ile sonuç göstergelerini (lagging) birlikte izlersiniz. Yönetimle uzlaşılmış az sayıda gösterge, odak dağınıklığını önler ve karar alma hızını artırır.

Gösterge	Tür	Tanım	Periyot
Kayıp günlü iş kazası sıklığı	Sonuç	Belirli saat başına kayıp günlü kaza sayısı	Aylık
Yakın olay bildirim sayısı	Erken uyarı	Kaza olmadan fark edilen olayların toplamı	Aylık
Uygunsuzluk kapanış süresi (gün)	Erken uyarı	Açılan aksiyonların ortalama kapanış hızı	Haftalık
Risk değerlendirmesi güncelleme oranı	Erken uyarı	Planlanan/güncellenen risk analizi yüzdesi	Aylık
Eğitim katılım oranı (%)	Erken uyarı	Planlanan eğitime katılan çalışan yüzdesi	Aylık
KKD uygunluk gözlemi	Erken uyarı	Rastgele gözlemlerde uygunluk yüzdesi	Haftalık

Az ama anlamlı gösterge seçin; erken uyarı sinyalleri, sonuç göstergeleri kötüleşmeden önce aksiyon aldırır.

Sektöre Göre İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulama Örnekleri

Sektör dinamikleri, tehlike türlerini ve kontrol önceliklerini değiştirir. İnşaatta yüksekte çalışma ve düşmeler öne çıkarken, imalatta makine güvenliği ve kilitleme–etiketleme kritikleşir. Lojistikte trafik, manevra ve yük elleçleme riskleri belirgindir. Sağlık hizmetlerinde biyolojik riskler ve kesici–delici yaralanmalar öncelik taşır. Bu bağlamı anlarsanız doğru kontrol sepeti ile hızlı etki yaratırsınız.

Sektör	Başlıca Tehlike	Öncelikli Kontrol	Uygulama İpucu
İnşaat	Düşme	Toplu koruma, iskele sertifikasyonu	Günlük iskele kontrol listesi kullan
İmalat	Mekanik sıkışma	Kilitleme–etiketleme prosedürü	Enerji izolasyon noktalarını etiketle
Lojistik	Araç çarpması	Yaya–araç ayırma, hız sınırı	Tek yön akış şeması uygula
Sağlık	Biyolojik maruziyet	Aşılama, atık yönetimi	Kesici atık kutularını yaygınlaştır
Gıda	Kayma–düşme	Zemin kaplama, temizlik planı	Islak zemin uyarılarını artır

Sektörün tipik risklerini tanımlayıp kontrol önceliklerini erkenden sabitlemek, uygulama hızını ve etkiyi artırır.

Acil Durum, İlk Yardım ve İş Sürekliliği İlişkisi

Acil durum yönetimi, zarar ve kesintiyi en aza indirir ve kritik operasyonları korur. Risk senaryolarını belirler, ekipleri oluşturur ve pratik tatbikatlarla hazırlığı test edersiniz. Tatbikat sonuçlarını iyileştirici aksiyonlara çevirmezseniz öğrenme sınırlı kalır; bu yüzden kapanış şarttır. İlk yardımcı sayısı ve ekipman yerleşimi, dakika bazında fark yaratır ve hayat kurtaran düzen oluşturur. İş sürekliliği planı, kritik kaynak ve tedarikçileri yedekleyerek hızlı toparlanmayı sağlar.

Senaryo Analizi: Yangın, patlama, kimyasal sızıntı, deprem, sel ve elektrik kesintisi.
Ekip ve Donanım: İlk yardımcılar, tahliye liderleri, acil durum çantaları ve toplanma alanları.
Tatbikat ve Ölçüm: Süre, iletişim, ekip koordinasyonu ve tahliye doğruluğu metrikleri.
Süreklilik Entegrasyonu: Alternatif tedarikçi, yedek enerji ve kritik yedek parça planları.

Tatbikatları gerçekçi yapın, süre ve iletişim verilerini mutlaka ölçün; her tatbikat somut iyileştirmeyle sonuçlanmalı.

İş Sağlığı ve Güvenliği Ekipmanları ve Standart Yaklaşım

Doğru ekipman, doğru risk için seçildiğinde koruma gerçek olur. Kişisel koruyucu donanımı risk analizine göre belirler, uygun bedeni temin eder ve kullanım eğitimini verirsiniz. Makine koruyucuları, sensörler ve havalandırma gibi mühendislik kontrolleri kalıcı etki sağlar. Etiketleme, renk kodlama ve görsel standartlar hatayı azaltır ve doğru kullanım alışkanlığı oluşturur. Tedarik ve bakım planını, düzenli kontrol ve kayıtla desteklemek gerekir.

Seçim ve Uygunluk: CE işaretli, uygun sınıf ve beden; konfora dikkat.
Bakım ve Değişim: Filtre, kayış, valf, koruyucu ve sensörlerin periyodik kontrolü.
Depolama ve Hijyen: KKD ve kimyasal dolap düzeni, temiz saklama ve atık yönetimi.
Doğrulama: Yıllık kalibrasyon, basınçlı kap ve kaldırma ekipmanı periyodu.

Ekipmanı seçenek değil, sürecin ayrılmaz parçası olarak konumlandırın; seçim–bakım–kullanım üçlüsü birlikte çalışır.

Küçük İşletmeler İçin İş Sağlığı ve Güvenliği Yol Haritası

KOBİ’ler, sınırlı kaynakla en yüksek etkiyi hedefler; bu nedenle basit ve odaklı İSG sistemi kurmak gerekir. En riskli süreçleri belirleyip üç–beş kritik kontrolü hemen uygulamak hızlı fayda sağlar. Kısa eğitim modülleri ve görsel standartlar, karmaşık prosedürlerin yerini pratik olarak alır. Haftalık mini turlar ve aylık yönetim özeti, disiplini canlı tutar ve hatırlatır. Dış uzman desteğini, ölçülebilir hedeflerle ve net takvimle kullanmak etkiyi artırır.

İlk 30 Gün: Risk analizi, acil durum planı, temel eğitim ve KKD temini.
60 Gün: Saha turu rutini, uygunsuzluk takibi ve hızlı kazanımlar listesi.
90 Gün: KPI’ların takibi, tazeleme eğitimleri ve tedarikçi güvenliği.
180 Gün: Yönetim gözden geçirmesi ve yıllık plan güncellemesi.

KOBİ’ler için az sayıda kritik kontrol ve düzenli saha turu, kaynak harcamadan büyük fark yaratır.

İSG Uzmanı Kariyer Yolu ve Yetkinlik Gelişimi

İSG uzmanlığı, teknik bilgi ile iletişim ve liderliği birleştiren dinamik bir meslektir. Güçlü analiz yeteneği, sahada güvenilirlik ve net iletişim sizi öne çıkarır. Sürekli eğitim, mevzuat takibi ve sektör uygulamalarını izlemek gelişimin temelidir. Veri okuryazarlığı, dijital raporlama ve kök neden tekniklerini güçlendirmek kariyer ivmesini artırır. Mentorluk, saha projeleri ve iyi uygulama ağlarıyla öğrenmeyi hızlandırabilirsiniz.

Teknik Derinlik: Risk metodolojileri, makine güvenliği, kimyasal yönetimi, ergonomi.
Yumuşak Beceriler: Hikâyeleştirme, etkili sunum, koçluk ve çatışma yönetimi.
Dijital Yeterlik: İSG yazılımı, veri görselleştirme ve mobil denetim araçları.
Ağ ve Paylaşım: Sektör grupları, konferanslar ve iç atölyeler.

Teknik bilgiye iletişim ve veri becerilerini ekleyince, İSG uzmanlığı sürdürülebilir etki yaratan stratejik bir role dönüşür.

Sıkça Sorulan Sorular

İş sağlığı ve güvenliği sadece ağır sanayi için mi

Hayır. Ofis, çağrı merkezi, depo ve saha ekipleri dahil tüm işlerde risk vardır. Tehlike düşük görünse bile ergonomi, psikososyal yük ve acil durum hazırlığına odaklanmak gerekir.

İSG uzmanı işletmede kime rapor verir

Uzman genellikle işverene ve kurul başkanına özet rapor sunar. Aylık sonuçları yönetimle paylaşır ve aksiyonların sorumlularla kapanışını takip eder.

Risk değerlendirmesi ne sıklıkla güncellenmeli

İş güvenliği açısından önemli değişiklik olduğunda hemen güncellenir. Rutin koşullarda yıllık gözden geçirme yapılır ve kaza ya da yakın olaydan sonra ilgili kısım revize edilir.

Yakın olay ile kaza arasındaki fark nedir

Yakın olayda zarar oluşmaz ama potansiyel vardır. İSG performansını yükseltmek için bu bildirimleri teşvik etmek ve kök nedenlerini kapatmak en hızlı iyileştirme yoludur.

Küçük işletmeler nereden başlamalı

İş sağlığı ve güvenliği için ilk adım temel risk analizi ve acil durum planıdır. Ardından kısa oryantasyon eğitimi, kritik KKD temini ve haftalık saha turu rutini kurulmalıdır.

Eğitim süreleri ve içerikleri nasıl planlanır

İSG eğitimleri kısa, uygulamalı ve görev bazlı olmalıdır. Oryantasyonla başlar, değişiklik ve kaza sonrası tazeleme oturumlarıyla güncel tutulur.

KKD seçerken nelere dikkat edilmeli

İş güvenliği bakışla risk sınıfına uygun sertifikalı ürün seçilir. Doğru beden, konfor ve bakım planı sağlanır ve kullanıcıya uygulamalı eğitim verilir.

Yüklenici ve taşeron yönetimi nasıl kontrol edilir

Sözleşmeye saha kurallarını ve cezai şartları yazın. İSG uzmanı işe başlamadan önce eğitim, yetkinlik ve ekipman uygunluğunu kontrol etmeli ve izin süreçlerini işletmelidir.

Kaza sonrası ilk 24 saatte hangi adımlar atılır

Yaralananı güvene alın, tıbbi yardım sağlayın ve alanı emniyete kapatın. İSG kayıtlarını açın, kanıtları toplayın, kök neden analizi yapın ve geçici kontrolleri hemen devreye alın.

Leading ve lagging göstergeler ne işe yarar

Önleyici göstergeler gelecekteki riski haber verir. İSG sonuç göstergeleri ise gerçekleşen tabloyu gösterir ve birlikte izlendiklerinde karar alma kalitesi yükselir.

Acil durum planı hangi senaryoları içermeli

Yangın, patlama, kimyasal sızıntı, deprem ve sel gibi olasılıklar yer almalıdır. İş sağlığı ve güvenliği bakışıyla ekip rol dağılımı, iletişim ağacı ve toplanma alanları netleştirilir.

Uzaktan çalışma ve ofiste ergonomi nasıl ele alınmalı

Masa yüksekliği, ekran hizası ve oturma süresi yönetilmelidir. İş güvenliği hedefi için mikromola, esneme ve ışıklandırma standartları belirlenir.

Isı stresi ve soğukta çalışma için pratik önlemler nelerdir

Planlı molalar, gölgelik ve uygun sıvı tüketimi sıcak ortamda kritiktir. İSG yaklaşımı soğukta katmanlı giyim, rüzgâr kesici ve görev rotasyonunu önerir.

LOTO neden kritik

Enerji kesilmeden bakım yapmak sıkışma ve ark riski doğurur. İş güvenliği başarısı için izolasyon noktaları etiketlenir, kilit teslim zinciri ve doğrulama adımı uygulanır.

Yüksekte çalışma izin sistemi nasıl olmalı

Konum ve süre tanımı, düşmeye karşı toplu koruma ve kurtarma planı bulunmalıdır. İSG odaklı izin belgeleri günlük kontrol ve yetkili onayı içerir.

Psikososyal riskler nasıl izlenir

Anonim anketler, devamsızlık eğilimleri ve geri bildirim kanalları takip edilir. İş sağlığı ve güvenliği kapsamında rehberlik hizmeti ve iş yükü dengelemesi planlanır.

Dijital denetim araçları gerçekten fayda sağlar mı

Mobil formlar kapatma hızını artırır ve kanıt toplamayı kolaylaştırır. İSG verileri panoda görselleşince önceliklendirme ve hesap verebilirlik güçlenir.

Performans primi güvenliği olumsuz etkiler mi

Yanlış kurgulanırsa bildirimleri azaltabilir. İş güvenliği açısından güvenlik odaklı ödüller ve yakın olay paylaşımı gibi davranışları teşvik eden sistem daha etkilidir.

İlk yardımcı sayısı nasıl hesaplanır

Vardiya ve risk düzeyine göre kişi başına düşen oran belirlenir. İSG planında yerleşim şeması ve ekipman listesi görünür olmalıdır.

Saha gözlem turları kaç dakika olmalı

Kısa ama sık turlar etkilidir. İSG uygulamalarında 10 ila 20 dakikalık günlük turla üç iyi uygulama ve üç gelişim alanı kaydetmek iyi bir başlangıçtır.