APHB Nedir? APHB Sigorta Statüsü Nedir? APHB Belge Türleri

Derya26 Ekim 2022

İçindekiler

İşverenler için aylık bildirimlerin kalbi olan APHB, çalışanların prime esas kazanç ve gün bilgilerinin güvenli şekilde kuruma aktarılmasını sağlar. Artık bu bildirim, muhtasar ve prim hizmet beyannamesi içindeki “SGK” bölümünde verilir ve uygulamada hâlâ APHB olarak anılır. Beyan elektronik ortamdan gönderilir ve yasal son gün çoğu mükellef için ayın 26’sıdır. Bu rehberde APHB konusu için, “sigorta statüsü” ve “belge türleri”ni örneklerle açıklıyoruz.

APHB Nedir? Ne İşe Yarar?

APHB, çalışanın ay içindeki prim ödeme gün sayısı ve kazanç toplamını kuruma bildirdiğiniz zorunlu aylık belgedir. Bu bildirim bugün muhtasar ve prim hizmet beyannamesi’nin SGK bölümünde verilir ve APHB ifadesi pratikte kullanılmaya devam eder. Beyan elektronik ortamdan yapılır ve son gün çoğu durumda 26’dır; kamu idareleri için dönemleme farklılık gösterebilir.

Sigortalı Bilgileri: T.C. kimlik numarası, ad–soyad, işe giriş–çıkış ve meslek kodu yer alır.
Prim Ödeme Günü: Tam çalışanlar için 30 gün; eksik durumda ay içi “parmak hesabı” ile hesaplanır.
Prime Esas Kazanç: Ücret, fazla mesai, ek ödemeler ve istisnalar dikkate alınarak belirlenir.
Eksik Gün Nedeni: İstirahat, ücretsiz izin, disiplin, kısmi çalışma gibi neden kodlanır.
Beyan Şekli: e-Beyanname sistemi üzerinden aylık gönderim zorunludur.

APHB’yi zamanında ve doğru verirseniz, hem idari para cezası riskini azaltır hem de çalışan hak kayıtlarının kesintisiz ve anlaşılır ilerlemesini sağlarsınız.

APHB Sigorta Statüsü Nedir? 506/APHB İfadesinin Anlamı

APHB sigorta statüsü, e-Devlet 4A hizmet dökümünde görülen ve çalışmanın APHB üzerinden bildirildiğini gösteren alanın pratik adlandırmasıdır. Bazı dökümlerde “506/APHB” ifadesi yer alır ve bu, 4A kapsamındaki bildirimin aylık prim–hizmet belgesi ile yapıldığını vurgular. Bu satır, belge türü veya teşvikten farklıdır; sadece çalışmanın hangi çerçevede bildirildiğine işaret eder.

Alan	Ne İfade Eder	Nerede Görülür
Sigorta statüsü	Çalışmanın APHB üzerinden 4A kapsamında bildirimi	4A hizmet dökümü
Belge türü	Çalışmanın niteliğine göre SGK “belge kodu”	MUHSGK–SGK bölümü
Kanun numarası	Uygulanacak prim teşviki/istisnası	MUHSGK–SGK bölümü

“Sigorta statüsü” gösterimi, belge türü veya teşvik seçimi değildir; bu kavramları karıştırmamak bildirim doğruluğu için kritiktir.

APHB Belge Türleri: Kodlar ve Kapsamlar

APHB belge türleri, çalışmanın niteliğine göre doğru prim kolları ve oranlarını uygular; yanlış seçim hem teşvik kaybına hem de cezaya yol açabilir. Temel ve sık kullanılan belge türleri aşağıda özetlenmiştir; her birinin seçilebilecek kanunları ve prim yapısı SGK tablosunda tanımlıdır. İşyerinizin faaliyeti, çalışma şekli ve istisnai durumlar doğru belge türü seçiminde belirleyicidir.

Kod	Belge Türü Adı	Kimler İçin	İşsizlik Sigortası
1	Hizmet akdi ile tüm sigorta kollarına tabi	Genel çalışanlar, yabancı uyruklular dahil	Dahil
2	Sosyal güvenlik destek primine tabi	Emekli çalıştıran işyerleri	Hariç
4	Yer altında sürekli çalışanlar	Yeraltı maden işçileri	Dahil
5	Yer altında gruplu (münavebeli) çalışanlar	Vardiyalı yeraltı çalışanları	Dahil
6	Yer üstü gruplu çalışanlar	Maden–enerji gibi gruplu çalışma	Dahil
7	3308 kapsamı aday çırak–çırak–öğrenci (bakmakla yükümlü olunan)	MEB işyeri tanımlı yerler	Hariç
12	Geçici 20. maddeye tabi olanlar	Sandık, oda, borsa, birlik kapsamı	Dahil
13	Tüm sigorta kollarında olup işsizlik kesilmeyen	Muafiyet kodu olanlar	Hariç
29	60 gün fiilî hizmet süresi zammı (FHSZ)	FHSZ kapsamındaki riskli işler	Dahil
30	İşsizlik hariç 60 gün FHSZ	FHSZ olup işsizlik hariç tutulanlar	Hariç
32	90 gün FHSZ	FHSZ 90 gün kapsamı	Dahil
33	İşsizlik hariç 90 gün FHSZ	FHSZ 90 olup işsizlik hariç	Hariç

Belge türünü seçerken işin niteliği, çalışma yeri ve özel statüler belirleyicidir; şüphede SGK tablosundaki tanımı esas alın.

APHB Düzenleme Akışı: Hazırlama, Kontrol ve Gönderme

APHB hazırlarken önce ayın tüm personel hareketlerini ve ücret bordrolarını kesinleştirirsiniz. Ardından belge türü, kanun numarası, prim günleri ve kazançlar kişi bazında doldurulur ve e-Beyanname’de SGK bölümü onaylanır. Gönderim elektronik yapılır ve yasal süre çoğu mükellef için ayın 26’sına kadardır.

Veri Toplama: Personel hareketleri, eksik gün nedenleri, raporlar ve bordro fişleri birleştirilir.
Belge Türü–Kanun Eşlemesi: Çalışanın niteliğine göre belge türü ve varsa teşvik kanunu seçilir.
Gün–Kazanç Hesabı: Tam çalışanda 30 gün; giriş–çıkış veya ücretsiz izin varsa parmak hesabı uygulanır.
Ön Kontrol: Çakışan kayıt, negatif kazanç, tutarsız gün gibi hatalar düzeltilir.
Gönderim–Onay: MUHSGK içinde SGK bölümü hazırlanır, tahakkuklar oluşturulur ve onaylanır.

Bordro kapanışıyla eşzamanlı APHB hazırlamak, son gün yığılmasını önler ve hataları taslak aşamasında yakalamanıza yardımcı olur.

APHB Kanun Numarası ve Teşvik Seçimi: Doğru Eşleştirme

APHB düzenlerken “kanun numarası”, varsa yararlanacağınız prim teşvikini belirler ve her belge türünde seçilebilir kanunlar farklıdır. Örneğin 2 nolu belge türünde (SGDP) kanun seçimi yapılamazken, 1 nolu belgede 5510, 6111, 6486 gibi teşvikler tanımlanabilir. Yanlış kanun–belge eşleşmesi teşvikin reddine ve geriye dönük fark doğmasına neden olabilir.

Beş Puan İndirimi: 5510 sayılı kanun kapsamında, uygun işyerlerinde primde indirim sağlar.
İlave İstihdam Teşviki: 6111 sayılı kanunla, koşulları sağlayan yeni işe alımlarda destek verir.
Bölgesel–Sektörel İstisnalar: 6486, 5746, 4691 gibi düzenlemeler belirli faaliyet alanlarını kapsar.
SGDP İstisnası: 2 nolu belge türünde kanun numarası seçilemez; teşvik uygulanmaz.

Kanun numarasını, SGK tablosunda “seçilebilecek kanun numarası” altında listelenen alternatiflerden şartlarınıza uygun olanla sınırlı seçin.

APHB Zamanlama ve Son Tarihler: Aylık-3 Aylık, Süresinde–Süresi Dışında

APHB bildirimi, MUHSGK kapsamında ait olduğu ayı takip eden ayın 26’sı 23.59’a kadar elektronik verilir. 10 ve daha az işçi çalıştıranlar vergisel kısmı 3 ayda bir beyan etse de SGK kısmı yine aylık verilir. Süresi dışında verilen belgelerde (B) kodu ve 2024/14 düzenlemesi, bazı teknik hallerde 5 iş günü içinde verileni yasal süresinde sayar.

Durum	Son Tarih/Esas	Önemli Not
Aylık beyan	Ait olduğu ayı izleyen 26, 23.59	Elektronik gönderim zorunlu
3 aylık vergisel beyan	Mart–Haziran–Eylül–Aralık dönemleri	SGK bölümü her ay verilir
Yasal süresi dışında (B)	Son günü izleyen 5 iş günü	Belirtilen özel koşullarda İPC uygulanmaz

İşlemleri son güne bırakmayın; (B) kodu istisna içindir ve tüm gecikmeler için otomatik kurtuluş sağlamaz.

APHB Belge Mahiyeti: Asıl, Ek ve İptal Senaryoları

APHB içinde “belge mahiyeti” alanında asıl, ek veya iptal seçersiniz ve bu seçim denetim sırasında ilk kontrol edilen unsurdur. Asıl belge dönem bildiriminizdir; unutulan çalışan, yanlış kazanç veya gün düzeltmesi gerekiyorsa ek ya da iptal kullanılır. Mahiyet seçimi hatalıysa, teşvik ve borç tahakkukları da hatalı oluşur ve düzeltme zorunlu hale gelir.

Mahiyet	Ne Zaman Kullanılır	Kısa Not
Asıl	Dönemin ilk ve tam bildirimi	Tüm çalışanlar bildirildi
Ek	Eksik bildirime sonradan ekleme	Sadece eklenenler yer alır
İptal	Hatalı satır/satırların silinmesi	İlgili kayıt kaldırılır

Önce asıl, ardından gerekiyorsa ek veya iptal verin; mahiyet zinciri doğru kurulmazsa beyanlarınız tutarsız görünür.

APHB Sık Hata Kaynakları ve Pratik Kontroller

APHB hazırlarken en sık hatalar; yanlış belge türü seçimi, teşvikin şartları sağlanmadan kanun numarası belirtilmesi ve eksik gün nedenlerinin boş bırakılmasıdır. Bordro kapanmadan taslak beyan oluşturup hata kontrollerini çalıştırmak bu riskleri azaltır. Onay öncesi tahakkukları ve borç durumunu kontrol etmek, gecikmeden kaynaklı mükerrer borç–ceza doğmasını önler.

Belge Türü Uyum Kontrolü: İşin niteliği–çalışanın statüsüyle uyumu teyit edin.
Teşvik Şart Kontrolü: Yaş, cinsiyet, işe giriş tarihi ve geçmiş sigortalılık şartlarını kontrol edin.
Gün–Kazanç Tutarlılığı: Negatif kazanç, 30 günü aşan bildirim veya boş satır bırakmayın.
Borç–Tahakkuk Takibi: Son gün yığılmasında (B) kodunun istisnai sınırlarını bilin.

Birim–muhasebe–İK üçlüsüyle çapraz kontrol listesi kullanmak hataları ciddi biçimde azaltır ve itiraz süreçlerine ihtiyaç bırakmaz.

APHB Örnek Durumlar: Emekli, Yeraltı, Öğrenci, Sandık

APHB uygulamasında emekli çalışanın SGDP’ye tabi olması 2 nolu belge türünü, yeraltı maden işçisinin 4 nolu belge türünü gerektirir. Aday çırak/öğrenci kapsamı için 7 veya 22 nolu özel türler, sandık–oda–borsa gibi geçici 20. madde kapsamı için 12 nolu belge türü seçilir. Fiilî hizmet zammı kapsamındaki işlerse 29–30–32–33 gibi özel türlerle bildirilir.

Emekli Çalışan: 2 nolu belge türü, kanun numarası seçilmez.
Yeraltı Maden: 4 nolu belge türü; FHSZ kapsamı ayrıca dikkate alınır.
Aday Çırak–Öğrenci: 7 veya 22 nolu belge türleri, kurum tanımı gerektirir.
Sandık/Geçici 20: 12 nolu belge türü; kendine özgü prim yapısı vardır.

Özel statülü çalışanlar için örneğe bakmak yerine SGK tablosundaki tanımı birebir karşılaştırın; en doğru tür, tanım uyumuyla seçilir.

APHB Raporlama Sonrası: Tahakkuk, Ödeme Ve Bordro Uyumları

APHB onaylandıktan sonra vergi stopajı ve damga vergisi tahakkukları vergi mevzuatı, prim tahakkukları ise sosyal güvenlik mevzuatı vadesine göre ödenir. Banka–ödemeler konusunda yetkili kurumların duyurduğu kanallar kullanılır ve ödeme dekontları bordro dosyasına işlenir. Ödemeleri bölüp geciktirmek yerine tek dosyada kapatmak, mutabakat ve denetimlerde önemli avantaj sağlar.

Tahakkukları aynı gün kapatmak, sonraki ayın APHB gönderiminde olası borç blokajlarını ve (B) ihtiyacını pratikte ortadan kaldırır.

Sıkça Sorulan Sorular

Beyanname üzerinde APHB hangi bölümde doldurulur?

Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi’nin SGK kısmında personel bazlı gün, kazanç ve belge türü satırları yer alır. Düzenleme elektronik ortamda yapılır ve onaydan önce tahakkuklar kontrol edilir.

APHB sigorta statüsü neden e-Devlet’te 506/APHB olarak görünür?

Bu ibare, çalışanın 4A kapsamında bildirildiğini ve aylık prim–hizmet formatında kayda girdiğini gösteren teknik bir etiket niteliğindedir. Teşvik, belge türü ya da kanun seçimini doğrudan ifade etmez.

Aylık bildirimin son günü nedir ve gecikmede ne olur?

Genel uygulamada ayın 26’sı 23.59 sınırdır ve gecikmelerde idari para cezası riski doğar. APHB süresi kaçırılırsa, özel koşullarda B kodu değerlendirilebilir ancak otomatik kurtuluş değildir.

Eksik gün kodları APHB’de nasıl seçilir?

İstirahat, ücretsiz izin, yarım çalışma ve disiplin gibi nedenler belgeye uygun kodlarla tanımlanır. Seçim bordro evraklarıyla uyumlu olmalı, kanıtlayıcı belgeler dosyada tutulmalıdır.

Emekli çalışan için hangi belge türü kullanılmalı?

Bu durumda sosyal güvenlik destek primine tabi özel tür seçilir ve kanun numarası uygulanmaz. APHB içinde ilgili kod, işsizlik sigortası dışında prim hesaplamasını yönlendirir.

APHB belge türleri seçimi teşvikleri nasıl etkiler?

Yanlış kod, indirimlerin reddine ve geriye dönük fark tahakkukuna yol açabilir. Doğru seçim için işin niteliği, çalışan statüsü ve uygulanabilir kanun şartları birlikte değerlendirilmelidir.

Asıl, ek ve iptal belgeleri hangi hatalarda kullanılır?

Eksik bildirilen personel için ek, yanlış satır için iptal, dönem beyanı için asıl tercih edilir. APHB mahiyeti doğru kurulmadığında, tahakkuk ve borç kayıtları tutarsız görünür.

APHB sigorta statüsü ile belge türü aynı şey mi?

Biri çalışmanın 4A kapsamındaki kayıt niteliğini gösteren etiket, diğeri prim kollarını belirleyen operasyonel koddur. Karıştırılırsa teşvik uygulaması ve oran hesapları hatalı sonuçlanabilir.

Yeraltı maden çalışanlarında hangi ek unsurlar dikkate alınır?

Fiilî hizmet süresi zammı günleri, vardiya düzeni ve risk sınıfı kodları doğru seçilmelidir. APHB satırında FHSZ kapsamına uygun belge türü ve işsizlik istisnası birlikte değerlendirilir.

APHB’de meslek kodu ve kazanç tutarı nasıl doğrulanır?

İşe giriş bildirimi, bordro fişi ve personel kartı bilgilerinin uyumu kontrol edilmelidir. Dönem kapanışı öncesi negatif kazanç, 30 günü aşan bildirim ve boş satır hataları giderilmelidir.

Alt işveren çalıştırıyorsam bildirimleri nasıl ayırırım?

Her işyeri sicili için bağımsız beyan düzenlenmeli, personel listeleri karışmamalıdır. Alt işveren–asıl işveren ayrımı APHB üzerinde ayrı siciller ve uygun belge türleriyle korunur.

APHB belgesi iptal edilince ücret ve vergi tahakkukları ne olur?

İptal edilen satır veya belgeye ilişkin prim ve damga vergisi düzeltmeleri oluşur. Muhasebe kayıtları, tahakkuk iptali ve yeni beyanla eşleştirilerek dönem kapanışında mutabakat sağlanmalıdır.

Üç aylık beyan tercihinin SGK kısmına etkisi var mı?

Vergisel bölüm üç aylık seçilebilse de, sigorta tarafı aylık bildirim esasına tabidir. APHB yine her ay düzenlenir ve süre aşımı halinde ceza riski değişmez.

APHB’de kanun numarası seçimi neye göre yapılır?

Ön koşullar; yaş, cinsiyet, işbaşı tarihi, önceki sigortalılık ve borç durumu gibi kriterlerle sınanır. Uygun değilse indirim talep edilmez; aksi durumda reddedilip fark çıkar.

E-Devlet’te kayıtlarım neden bazen gecikmeli görünüyor?

Beyan onayı, bankadan ödeme ve sistemsel aktarım süreleri nedeniyle gecikme oluşabilir. APHB verileri işlendikten sonra hizmet dökümü güncellenir; yoğun dönemlerde süre uzayabilir.

APHB sigorta statüsü kamu idarelerinde farklı mı işler?

Kurumların dönemleri ve mevzuata bağlı süreçleri farklılık gösterebilir; ancak 4A kayıt mantığı aynıdır. İç yazışma ve onay zinciri nedeniyle işlem adımları daha fazla olabilir.

Eksik gün belgelerini hangi dosyada saklamalıyım?

İstirahat raporları, ücretsiz izin formları ve diğer kanıtlayıcı evrak personel özlük dosyasında tutulmalıdır. APHB beyanına esas belgeler denetimde kolay erişilebilir olmalıdır.

APHB hatalarını ay sonunda nasıl hızlı kontrol ederim?

Personel hareket raporu, bordro toplamları ve teşvik listelerini karşılaştıran bir kontrol tablosu kullanın. Sistem uyarılarını dikkate alarak gönderimden önce tahakkukları gözden geçirin.