Gabari Nedir? Gabari Sınırlaması Nasıl Hesaplanır?

Gabari, karayolunda seyreden araçların genişlik–yükseklik–uzunluk bakımından uyması gereken üst sınırları ifade eder. Bu sınırlar hem araç güvenliğini hem de yol/altyapı bütünlüğünü korur; köprü–tünel–üstgeçit gibi noktalarda çarpmaları, trafiğin durmasını ve can/mal kayıplarını önler. Bu rehberde gabarinin anlamını, standart ölçüleri, gabari sınırlamasının nasıl hesaplandığını, rota planlamasında levha–kısıt okumayı, gabari dışı durumlarda izin ve ekipman ihtiyacını; örnek hesaplar ve ipuçlarıyla adım adım anlatıyoruz.
Gabari Nedir?
Gabari: Araçların yüklü veya yüksüz olarak karayolunda güvenli seyirlerini temin amacıyla uzunluk, genişlik ve yüksekliklerini belirleyen ölçüler bütünüdür. Tanım; Türkiye’de Karayolları Trafik Yönetmeliği içinde açıkça yer alır ve gabari, yalnız aracın kendisini değil araç + yük kombinasyonunu kapsar. Böylece bir aracın boş ölçüleri uygun olsa bile, yük eklendiğinde sınırların aşılması durumunda artık uygunluktan söz edilemez. Gabari; trafik denetimi, gümrük/terminal girişleri, sigorta ve sorumluluk açısından kritik öneme sahiptir. Önemi:
- Altyapı uyumu: Köprü, tünel, kaplama, kavşak ve bariyer tasarımları gabari sınırlarına göre yapılır.
- Hukuki güvence: Yönetmelik, ölçüleri ihlal eden taşımalarda idari yaptırımlar ve sorumlulukları belirler.
- Operasyon güvenliği: Yanlış ölçü, sürpriz rotalarda sıkışma/çarpma, gecikme ve maliyet artışına yol açar.
- Sigorta etkisi: Uygunluk dışı taşımalar, hasar halinde tenzil/ret riskini yükseltir.
| Kavram | Açıklama | Nerede Kullanılır? |
|---|---|---|
| Gabari | Genişlik–yükseklik–uzunluk üst sınırları | Tüm karayolu taşımaları |
| Azami ağırlık | Yük dahil güvenli toplam ağırlık | Dingil ve köprü yükleri |
| Gabari dışı | Standart ölçülerin üzeri | Özel izin/eskort gerektirir |
| Serbest geçiş | Standart araca uygun güzergâh | Genel yol ağı |
Türkiye’de Standart Gabari Sınırları (Genişlik–Yükseklik–Uzunluk)
Türkiye’de karayolunda seyreden taşıtlar için azami genişlik çoğunlukla 2,55m, azami yükseklik 4,00m’dir. Frigorifik taşıtların yalnız frigorifik yapı genişliği 2,60m olabilir. Uzunluk sınırlamaları araç türüne göre değişir: otobüs dışındaki motorlu araçlar 12,00m, yarı römorklu araçlar 16,50m, mafsallı (körüklü) otobüs 18,75m gibi. Karayolları Trafik Yönetmeliği’ne göre standart ölçüler:
- Azami genişlik: 2,55m (frigorifik yapı genişliği 2,60m).
- Azami yükseklik: 4,00m.
- Azami uzunluk (seçilmiş):
- Otobüs dışındaki motorlu araçlar: 12,00m
- Römork: 12,00m
- Yarı römorklu araç: 16,50m
- Mafsallı/körüklü otobüs: 18,75m
| Ölçü | Azami Değer | Açıklama |
|---|---|---|
| Genişlik | 2,55 m | Frigorifik yapı 2,60 m olabilir |
| Yükseklik | 4,00 m | Köprü/tünel levhaları ayrıca sınırlayabilir |
| Uzunluk (motorlu araç) | 12,00 m | Otobüs dışındaki taşıtlar |
| Uzunluk (yarı römorklu) | 16,50 m | Çekici + yarı römork kombinasyonu |
| Uzunluk (mafsallı otobüs) | 18,75 m | Şehir içi toplu taşıma örneği |
Gabari Sınırlaması Nasıl Hesaplanır? (Adım Adım Uygulama)
Gabari hesabı, rota ve araç + yük kombinasyonunu birlikte düşünmeyi gerektirir. Mantık basittir: toplam ölçü (yerden yüksekliğiniz, toplam genişliğiniz, toplam uzunluğunuz) ≤ yasal sınır ve rota üzerindeki en dar/alaylı kısıt olmalıdır. Adımlar:
- Araç verisini topla: Boş araç yüksekliği, şasi/dorse tipi, deck (taban) yüksekliği.
- Yük verisini ölç: Paket/ekipman yüksekliği, palet/şase katkısı, üstten çıkıntı var mı?
- Toplam yüksekliği hesapla: Yerden taban yüksekliği + yük yüksekliği = yüklü toplam yükseklik.
- Genişlik kontrolü: Ayna–askı–ekipman hariç en geniş nokta, manevrada salınım payı.
- Uzunluk ve dağılım: Araç + römork toplamı; dönemeçlerde arka savrulma.
- Rota kısıtlarını doğrula: Köprü/tünel levhaları, üstgeçit, park girişleri.
- Güvenlik payı ekle: Sıcaklık/lastik basıncı/askı esnemesi için 2–5 cm marj bırak.
Örnek Senaryolar ve Hesap Cetveli
Aşağıdaki örnekler, farklı taşıma tiplerinde hızlı hesap yapmanıza yardımcı olur. Sayılar temsili olup, gerçek taşımalarda ölçüm ve üretici verileri esas alınmalıdır.
- En çok kafa karıştıran kısım örneği: Aracın yüklü yüksekliği 3,75m. Yasal sınır 4,00m, ama köprü 3,80 m.
- Sonuç: Aracın yüklü yüksekliği 3,75 m olduğu için kağıt üzerinde geçiş mümkün
- Uyarı: Aradaki 5 cm fark sınırda bir güvenlik payıdır. Rampa, yol bombesi, süspansiyon esnemesi ve lastik basıncı gibi etkenler yüksekliği anlık artırabilir. Bu durumda düşük hız, şeridin orta hattı, anten/cihaz gibi üst çıkıntıların kontrolü ve mümkünse saha ölçümü/işletme teyidi ile ilerleyin; tereddüt varsa alternatif güzergâh daha güvenlidir.
- Senaryo 1 – Standart tenteli + paletli yük:
- Dorse tabanı: 1,25m
- Yük + palet: 2,70m
- Toplam yüklü yükseklik: 3,95m (sınır 4,00m’nin altında)
- Rota kısıtı: 3,90m alt geçit → geçemez, alternatif rota gerekir.
- Senaryo 2 – Lowbed + iş makinesi:
- Lowbed tabanı: 0,85m
- Makine yüksekliği: 3,40m
- Toplam: 4,25m → gabari dışı (izin/rota mühendisliği şart).
- Senaryo 3 – Geniş yük (kanat/boru):
- Araç kasa genişliği: 2,48m
- Yük yan taşması: +0,06m (her yanda 3cm)
- Toplam genişlik: 2,54m → uygun (2,55m sınırı altında).
| Durum | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Yükseklik (tenteli) | 1,25 + 2,70 = 3,95m | Uygun (4,00m ≤) |
| Yükseklik (lowbed) | 0,85 + 3,40 = 4,25m | Gabari dışı |
| Genişlik | 2,48 + 0,06 = 2,54m | Uygun (2,55m ≤) |
Örnek Hesap (Yükseklik)
Formül basit: yerden dorse tabanı + yük + palet/ambalaj = yüklü toplam yükseklik; bu değeri hem yasal 4,00m sınırıyla hem de rota üzerindeki en düşük gabari levhasıyla kıyaslayın. Süspansiyon esnemesi ve rampa geçişleri için 2–5 cm güvenlik payı bırakın; değer kısıtı aşıyorsa rota değiştirin veya dorse gibi ekipmanla yüksekliği düşürün.
| Örnek Bileşen | Değer | Not |
|---|---|---|
| Dorse taban yüksekliği (yerden) | 1,25 m | Standart tenteli örnek |
| Yük + palet yüksekliği | 2,60 m | İstiflenmiş koliler |
| Toplam yüklü yükseklik | 3,85 m | 1,25 + 2,60 |
| Rota köprü kısıtı | 3,80 m | Levha uyarısı |
| Sonuç | Geçemez | 3,85 > 3,80 (alternatif rota gerekir) |
Örnek Hesap (Genişlik):
Toplam genişlik = araç kasa genişliği + sağ/sol taşmalar (iki yanın toplamı) şeklinde hesaplanır; sonucu 2,55m (frigorifik kasada 2,60 m) sınırıyla kontrol edin. Virajlarda salınım ve aynalar/askı elemanları için marj bırakın; yük bağlamasını taşmayı azaltacak şekilde planlayın.
| Örnek Bileşen | Değer | Not |
|---|---|---|
| Araç kasa genişliği | 2,48 m | Üretici verisi |
| Yükte sağ/sol taşma | 0,04 m | Her yanda 2 cm |
| Toplam genişlik | 2,52 m | 2,55 m sınırın altında |
| Sonuç | Uygun | 2,52 ≤ 2,55 |
Gabari Levhaları, Rota Planlama ve Köprü/Tünel Kısıtları
Gabari sınırlaması yalnız kanundaki üst sınır değildir; rota üzerindeki en dar nokta gerçek kısıtınızı belirler. Bu yüzden gabari levhaları ve yönlendirme işaretleri rota planlamasının ayrılmaz parçasıdır. Karayolu işaretleme standartlarında yükseklik sınırlaması, genişlik sınırlaması ve uzunluk sınırlaması işaretleri sürücüyü yaklaşmadan uyaracak şekilde konumlandırılır. Rota planlarken kontrol edin:
- Harita/altyapı verisi: Köprü–tünel–menfez levha değerleri ve geçiş izinleri.
- Terminal/OSB girişleri: Kapı gabari değerleri (çelik kiriş/portal yükseklikleri).
- Şehir içi güzergâh: Alt geçit/üstgeçit yükseklikleri, ağaç/konsol riskleri.
- Alternatifler: Sınırı aşan nokta varsa en yakın alternatif güzergâh ve süre etkisi.
- Saha teyidi: Şüpheli noktalarda ölçüm/foto ve yerel birimlerle teyit.
| İşaret | Anlamı | Pratik Not |
|---|---|---|
| Yükseklik sınırlaması | Örn. 3,80 m altında araç geçemez | Yüksekliği rota boyunca kıyaslayın |
| Genişlik sınırlaması | Örn. 2,60 m üstü yasak | Şerit daralması/portal gabari |
| Uzunluk sınırlaması | Örn. 10 m üstü yasak | Dönüş yarıçapı/dar sokaklar |
Gabari Dışı (Aşırı Boyut) Taşımalar: İzin, Eskort ve Ekipman
Standart değerlerin üzerindeki genişlik–yükseklik–uzunluk için taşımalar gabari dışı sayılır ve özel izin, bazen de eskort (öncü/arka araç) gerektirir. Uygulamada; güzergâhın uygunluğu, geçiş saatleri, kavşak manevraları, köprü/viadük taşıma kapasitesi ve trafik güvenliği birlikte değerlendirilir. Genişliği 2,55 m (frigo yapıda 2,60 m) ve yüksekliği 4,00 m sınırını aşan kombinasyonlar için izin aralığı ve şartları, yetkili kurumlarca belirlenir. Planlama önerileri:
- Ekipman seçimi: Yerden yüksekliği düşürün; hidrolik/çok dingilli platformlar dönüşleri kolaylaştırabilir.
- Rota mühendisliği: Köprü–tünel–kavşak tek tek incelenmeli; şerit kapama/eskort planı yapılmalı.
- Yük bağlama: Ağırlık merkezi aşağıda olacak şekilde; yükseklikten kazanmak için yatık/çapraz bağlama seçenekleri.
- İzin–takvim: Resmî izin yazıları, geçiş saatleri ve hava koşulu kısıtları.
- Zemin/altyapı riski: Geçici bariyer, kaldırım, bordür müdahaleleri gerekiyorsa yazılı onay.
| Ekipman | Ne Sağlar? | Kazanım |
|---|---|---|
| Alçak yatak (lowbed) | Yerden yüksekliği düşürür | 20–40 cm alçalma |
| Hidrolik modüler | Dingil dağılımı ve dönüş kabiliyeti | Köprü/viraj uyumu |
| Direk taşıma aparatları | Çıkıntıyı azaltır | Genişlik/uzunluk kontrolü |
Sık Hatalar ve Çözümler (Denetimde En Çok Sorulanlar)
Gabari kaynaklı sorunların büyük kısmı yanlış varsayım ve eksik rota okumadan doğar. Aşağıdaki maddeler, en sık görülen hataları ve pratik çözümleri özetler. Yaygın hatalar:
- Yükseklik sadece yükle hesaplanıyor: Dorse/lowbed taban yüksekliği unutuluyor.
- Levha ihmal ediliyor: 3,80m levhayı görmezden gelip 4,00m sınırına güveniliyor.
- Genişlikte salınım yok sayılıyor: Sıkı virajlarda ayna/askı darbelere açık.
- Uzunluk hesabında römork dahil edilmiyor: Terminal/OSB dönüşleri kaçırılıyor.
- İzin ve eskort geç başlatılıyor: Proje süreleri sarkıyor.
| Hata | Muhtemel Etki | Çözüm |
|---|---|---|
| Taban yüksekliği ihmal | Köprü altı çarpma | Taban + yük toplamını esas alın |
| Levha görmezden gelme | Yol kapanması/ceza | Rota boyunca en dar noktayı baz alın |
| Salınım hesapsız | Yan darbe/hasar | Manevra marjı ekleyin |
| Römorku saymama | Kavşakta sıkışma | Toplam kombinasyonu ölçün |
| Geç izin | Gecikme/maliyet | İzni yüklemeden önce alın |





