Rücu Ne Demek? Rücu Etmek Ne Demek? Rücu Hakkı Anlamı

Derya22 Ekim 2022

İçindekiler

Rücu; başkası adına veya onun borcundan dolayı yapılan bir ödemeden sonra, ödeyen kişinin asıl sorumluya dönüp ödediği kısmı geri isteme hakkıdır. Gündelik hayatta müteselsil borçlarda, sigorta ödemelerinde, işyerindeki zarar–ziyanlarda ve tedarik zinciri uyuşmazlıklarında sıkça karşımıza çıkar. Bu rehberde, rücu etmek fiilini; kapsamını, koşullarını, hesaplamayı ve sözleşmeye nasıl yazılacağını adım adım açıklıyoruz.

Rücu Ne Demek? Rücu Etmek Nedir?

Rücu, bir borcu başkası yerine ödemek zorunda kalan kişinin, ödediği tutarı asıl sorumluya veya diğer sorumlulara yansıtmasıdır. “Rücu etmek”, bu geri isteme fiilini uygulamaktır; “rücu hakkı” ise bunu talep etmeye yarayan hukuki yetkidir. Rücu, tahsilatı alacaklı yönünden hızlandırırken, nihai yükün adil dağılmasını sağlar. İç ilişkide pay oranı, kusur ve sözleşme hükümleri rücu hesabına yön verir. Sonuç olarak rücu, dışarıda hız–içeride denge mantığıyla işler.

Rücu; ödeme sonrası iç dengeleri kurar, nihai yükü paylaştırır.
Sözleşmede pay–limit–kapsam açık yazılırsa rücu tartışması azalır.
Kusur, pay oranı ve fer’iler (faiz, masraf) hesabı etkiler.
Rücu talebi yazılı delillerle desteklenmelidir.

Terim	Özet Anlam	Örnek
Rücu hakkı	Ödeme sonrası geri isteme yetkisi	Kefilin borçluya dönmesi
Rücu etmek	Geri isteme fiili	Sigortacının zarara sebep olana başvurması
İç ilişki	Sorumlular arası denge	Ortaklar arası pay hesabı
Fer’i alacak	Faiz, masraf, gecikme	Takip sonrası giderler

Rücu; dışarıda alacaklının hızlı tahsilini, içeride ödeyenin adil geri alımını sağlayan köprü işlevi görür; delil ve metin netliği başarıyı belirler.

Hukukta Rücu Hakkının Temel Alanları (Borçlar, Sigorta, İş, Kamu)

Rücu hakkı farklı alanlarda benzer mantıkla işler ancak koşullar değişir. Borçlar hukukunda birlikte borçluluk veya kefalet sonrası ödeme yapan, payına düşmeyen kısmı geri isteyebilir. Sigortada ödeme yapan şirket, sigortalının yerine geçerek zarara sebep olana yönelir. İş hukukunda işveren, çalışanının açık kusuruyla oluşan zararı sınırlı şartlarda rücu edebilir. Kamu alanında da ödemeyi yapan idare, sorumlu kişi veya yükleniciden geri talepte bulunabilir.

Alan değişince ispat yükü ve hesaplama yöntemi değişir.
Sözleşme metni, rücuya açık kapı bırakacak şekilde yazılmalıdır.
Belge standardı: fatura, ödeme dekontu, tutanak, fotoğraf–rapor.
Tazminin kapsamı; zararın türü ve doğrudan–dolaylı ayrımına göre belirlenir.

Alan	Tipik Rücu Gerekçesi	Belirleyici Unsur
Borçlar	Müteselsil borçta aşırı ödeme	Pay oranı ve sözleşme
Sigorta	Zarar ödemesi sonrası başvuru	Halefiyet ve kusur
İş hayatı	Çalışanın ağır kusuru	Talimat, eğitim ve ispat
Kamu–ihale	Yüklenici kusuru	Sözleşme ve teknik şartname

Her alanda ispat ve hesap yöntemi farklıdır; rücu planını kurmadan önce alanın özel kurallarını ve belge gereksinimini netleştirin.

Müteselsil Sorumlulukta Rücu: İç İlişkinin Dengesi Nasıl Kurulur?

Müteselsil yapıda alacaklı borcun tamamını tek kişiden alabilir; sonra ödeyen, iç ilişkide diğer borçlulara rücu eder. İç pay oranı sözleşmeden veya eşitlik ilkesinden çıkar; biri fazla öderse, aşan kısmı diğerlerinden talep eder. Fer’iler (faiz–masraf) dış tahsilatta kime yüklendiyse, iç paylaşımda ayrıca ele alınır. Bu sistem, tahsilatı hızlandırırken nihai yükün adil dağıtılmasını sağlar. Anahtar; baştan yazılmış pay oranı ve belgelenmiş ödeme kayıtlarıdır. Örnek paylaşım hesabı:

Toplam Borç	Kişi	Ödeyen	Kişi Başı Pay	Rücu Tutarı
600.000	3	A, 600.000 ödedi	200.000	B: 200.000, C: 200.000
450.000	3	B, 300.000 ödedi	150.000	A: 0, C: 0, fazla: 150.000 rücu
800.000	2	X, 500.000 ödedi	400.000	Y: 100.000 rücu

Önce toplam borcu ve kişi sayısını belirleyin.
Sözleşmedeki pay–limit maddesini okuyun; yoksa eşit paylaşın.
Kim ne kadar ödedi, dekont ve tarih ile ispatlayın.
Fer’i alacakları ayrı satırda dağıtın.

Müteselsilde kritik nokta belgedir: ödeme dekontu, tarih ve pay maddesi rücu hesabını tartışmasız hâle getirir.

Sigortada Rücu (Halefiyet): Ödeme Sonrası Sigortacının Başvuru Yolu

Sigortada rücu, sigortacının zararı ödedikten sonra sigortalının haklarına halef olarak geçmesi ve zarara sebep olana başvurmasıdır. Amaç; kusurlu kişiye nihai yükü yansıtmaktır. Rücu için hasar dosyası, eksper raporu, ödeme dekontu ve olay delilleri gerekir. Kapsam; poliçedeki teminat sınırları ve istisnalarla şekillenir. Sigortacı, ödediği tutar kadar talepte bulunur; fazla talep edemez.

Delil setini olay günü toplamaya başlayın: tutanak, fotoğraf, tanık.
Poliçe istisnaları rücuya engel olabilir; önceden okuyun.
Kusur dağılımı varsa rücu tutarı oranlanır.
Uzlaşma, uzun takip yerine hızlı geri kazanım sağlayabilir.

Sigorta Türü	Rücu Hedefi	Belge
Kara araçları	Kusurlu sürücü/sigortacısı	Trafik tutanağı, eksper raporu
Konut–yangın	Tedarikçi/usta/komşu	Yangın raporu, teknik inceleme
Sağlık	Haksız fiil sorumlusu	Tedavi faturası, tıbbi rapor
Nakliyat	Taşıyan/liman/stevedore	Konşimento, hasar tespit

Sigortada rücu, delil zinciri kadar güçlüdür; olay anından itibaren kayıt–rapor–fotoğraf üçlüsünü eksiksiz kurgulayın.

İş ve Çalışma Hayatında Rücu: İşverenin Zararını Çalışana Yükleme Koşulları

İşveren; çalışanının kasıtlı veya ağır kusurlu davranışıyla oluşan zararı belli şartlarda çalışana rücu edebilir. Ancak talimat, eğitim, denetim ve iş güvenliği adımlarının eksiksiz olduğunu göstermek gerekir. Basit ihmal ile olağan iş riski karıştırılmamalıdır; ölçülülük ve ispat şarttır. Rücu tutarı belirlenirken kusur oranı, zarar türü ve çalışanın ekonomik durumu dikkate alınabilir. Bu bölüm genel bilgilendirme niteliğindedir; somut olaylar farklı sonuçlar doğurabilir. Örnek durumlar:

Olay	Rücu İhtimali	Dikkat Noktası
Kasıtlı hasar	Yüksek	Delil ve kamera kaydı
Ağır ihmal	Orta	Eğitim–talimat ispatı
Basit ihmal	Düşük	Olağan iş riski ayrımı
İş güvenliği ihlali	Değişken	İşverenin önlem yükümlülüğü

Yazılı talimat ve eğitim kayıtlarını düzenli tutun.
Zarar tutanağını, tanık ifadelerini ve görüntü/raporları toplayın.
Kusur değerlendirmesini bağımsız ve ölçülü yapın.
Uzlaşma ve taksitlendirmeyi seçenek olarak masada tutun.

İşyerinde rücuda ölçülülük esastır; talimat–eğitim–denetim üçlüsünü belgelemek talebin kaderini belirler.

Rücu Davası ve İspat: Deliller, Süreç ve Talepler

Rücu talebi uzlaşmayla çözülemezse, ödeme yapan kişi rücu davası açabilir. Dilekçede hukuki dayanak, ödeme tutarı, tarih ve deliller ayrıntılı yazılmalıdır. Görevli–yetkili yargı yeri, uyuşmazlığın türüne göre değişir. Talep kalemleri; anapara, faiz, yargılama gideri ve vekâlet ücretini içerebilir. Delil yelpazesini ödeme belgeleri, sözleşme metni, raporlar ve tanık beyanları oluşturur.

Önce hukuki alanı belirleyin (borçlar, sigorta vb.).
Tüm ödemeleri dekont ve makbuzlarla ispatlayın.
Zararın gerçek miktarına ilişkin teknik rapor ekleyin.
Faiz türü ve başlangıç tarihini talepte somutlayın.

Delil Türü	Ne Sağlar?
Ödeme dekontu	Rücuya temel oluşturan fiili ödeme
Sözleşme	Pay, kapsam, bildirim ve yetki kayıtları
Uzman/eksper raporu	Zararın türü ve kusur oranı
Tutanak–görsel	Olayın nasıl gerçekleştiğinin ispatı

Davada güçlü ispat; net talep kalemleri ve kronolojik belge akışıyla kurulur; “önce ödeme, sonra delil” yerine ikisini aynı anda planlayın.

Hesaplama ve Örnekler: Pay, Kusur, Faiz ve Masrafın Dağıtımı

Rücu tutarı; toplam zarar veya ödeme içindeki karşı tarafa yansıtılacak kısım kadardır. Müteselsilde pay oranı, sigortada kusur oranı; işte ise kusur ve ölçülülük dikkate alınır. Fer’iler; temerrüt tarihi ve sözleşmedeki faiz–masraf hükümlerine göre eklenir. Aşağıdaki örnekler, hesabın mantığını göstermek içindir; somut olayda rakamlar değişebilir.

Pay hesabında önce “kimin nihai payı ne?” sorusunu yanıtlayın.
Kusur oranı varsa rücu tutarını buna göre azaltın.
Fer’ileri ayrı satırda toplayıp ekleyin.
Hepsini tarih sırasına göre tabloya yerleştirin.

Senaryo	Toplam	Ödeme	Pay/Kusur	Rücu Esası	Rücu Tutarı
3 ortak eşit pay	600.000	A: 600.000	1/3	A dışındakiler	400.000 (200.000+200.000)
Sigortada kusur 70/30	200.000	Sigortacı: 200.000	Kusurlu: %70	Kusurlu tarafa	140.000
2 ortak pay 60/40	500.000	X: 500.000	60/40	Y’ye	200.000

Hesaplamayı “anapara–kusur/pay–fer’i” sırasıyla yapın; her adımı belgeleyin ve tabloya dökün ki tartışma payı azalsın.

Sözleşmeye Yazılacak İfadeler: Rücu Sınırı, Pay Oranı ve Bildirim

Rücu tartışmalarını azaltmanın en pratik yolu, sözleşmeye net ve ölçülü cümleler yazmaktır. Pay oranı, rücu sınırı, faiz–masraf kapsamı ve bildirim kanalları açıkça belirtilmelidir. Belirsiz ifadeler geniş yorumlara yol açar; rakamsal sınırlar ise öngörülebilirliği artırır. Bildirimin elektronik posta veya kısa mesajla yapılacağı yazılıp teslim alınması ispatı güçlendirir. Aşağıdaki kalıplar yol gösterici niteliktedir.

“Pay oranı …/… olarak belirlenmiştir.” ifadesini ekleyin.
“Rücu tutarı … üst sınırını aşamaz.” cümlesiyle ölçülülük sağlayın.
“Faiz türü ve başlangıcı …” diye somutlayın.
“Bildirim kanalı …” ve teyit yöntemini birlikte yazın.

Amaç	Örnek İfade	Etkisi
Payı netleştirme	“Pay oranı 60/40’tır.”	Rücu hesabını kolaylaştırır
Sınır koyma	“Rücu üst sınırı … TL’dir.”	Ölçülülük sağlar
Fer’i düzenleme	“Fer’iler … kalemleriyle sınırlıdır.”	Masraf tartışmasını azaltır
Bildirim	“Elektronik posta ve kısa mesaj geçerlidir.”	İspatı kolaylaştırır

Kısa, net ve ölçülü sözleşme cümleleri; rücu tartışmalarını başlamadan bitirir, tahsil ve uzlaşmayı hızlandırır.

Sık Yapılan Hatalar ve Kaçınma Yolları

Rücuda en sık hata; belirsiz metin, eksik delil ve acele gönderilen ihtarnamelerdir. Pay/kusur hesabı yapılmadan istenen yüksek tutarlar uzlaşmayı zorlaştırır. Bildirim adresleri güncel değilse tebligat kaçabilir. Masraf ve faiz kalemleri karıştırıldığında talep şişer ve reddedilebilir. Aşağıdaki pratikler, bu tuzakları azaltır.

Talep öncesi muhasebe ve teknik raporu birlikte hazırlayın.
Bildirim adreslerini son kez doğrulayın.
Yalın metin: anapara–fer’i ayrımını net yapın.
Uzlaşma seçeneklerini ilk yazışmadan itibaren belirtin.

Hata	Sonuç	Çözüm
Belirsiz talep	İtiraz ve gecikme	Somut kalemlendirme
Eksik delil	Zayıf ispat	Olay günü delil listesi
Yanlış faiz	Red/indirime tabi	Sözleşme–tarih uyumu
Eski adres	Tebligat sorunu	Çifte teyit ve kayıt

Belirsiz tutar ve eksik delil rücu sürecini tıkar; talep öncesi tablo–rapor–adres teyidi üçlüsünü standart hâle getirin.

Zamanaşımı, Süreler ve Başvuru Takvimi

Rücuda zamanaşımı; alana, sözleşmeye ve borcun türüne göre değişir. Genel bir tek süre yoktur; bu nedenle takvim planı yapmak kritiktir. Talep yazısı, uzlaşma süresi ve dava hazırlığı zamanında yürütülmelidir. Deliller çabuk toplanırsa, hatırlama ve kanıtlama kaybı önlenir. Buradaki bilgiler genel niteliktedir; somut olaylar farklı sonuçlar doğurabilir.

Talep–ihtar için iç takvim oluşturun ve son tarihleri işaretleyin.
Delilleri ilk 72 saat içinde toplayın ve yedekleyin.
Uzlaşma penceresi belirleyin; ardından dava hazırlığına geçin.
Arşiv ve numaralandırma sistemi kurun.

Aşama	Önerilen Süre Yönetimi	Risk
Delil toplama	İlk 72 saat yoğun çalışma	Delil kaybı
İhtar–talep	Erken ve net kalemlendirme	Gecikme faizi tartışması
Uzlaşma	Zaman sınırlı teklif	Sürenin aşılması
Dava hazırlığı	Belgeleri kronolojik dizme	Usul eksikleri

Zamana karşı avantaj; erken delil, net takvim ve kısa uzlaşma penceresiyle sağlanır; tek bir evrakın gecikmesi tüm planı bozabilir.

Anlaşma ve Uzlaşma ile Rücu Yönetimi: Sulh, İbra ve Taksit

Her rücu davası mahkeme yoluna gitmek zorunda değildir. Sulh ve ibra ile taraflar, belirli bir tutar karşılığı karşılıklı feragat edebilir. Taksitli ödeme planı nakit akışını rahatlatır; temerrüt hâlinde hızlandırıcı hüküm yazılabilir. Kısmi ibra, ileride doğabilecek kalemleri korurken mevcut ihtilafı sonlandırır. Yazılı ve imzalı bir protokol; tarih, tutar, teminat ve gecikme koşullarını netleştirmelidir.

Ara hedef belirleyin: peşin–taksit–teminat seçenekleri.
İbra metninde hangi kalemlerden vazgeçildiğini tek tek yazın.
Gecikme hâlinde otomatik yaptırımı ölçülü belirleyin.
Teminat iadesi ve kayıt kapatmayı kapanışta planlayın.

Araç	Ne Sağlar?	Dikkat
Sulh	Hızlı kapanış	Net tutar–tarih
İbra	Uyuşmazlığı bitirme	Kapsamın açık yazılması
Taksit	Nakit yönetimi	Teminat ve gecikme hükmü
Kısmi ibra	Esneklik	Kalan hakların saklı tutulması

Uzlaşma; zaman ve maliyeti düşürür; yazılı protokol ile tutar–tarih–teminat üçlüsünü somutlaştırarak sürprizleri en aza indirin.

Rücuya Karar Vermeden Önce

Rücu kararı, belge kalitesi ve hesap netliği kadar sağlıklı olur. Önce olay–borç ilişkisini yazılı bir sayfada özetleyin. Toplam zarar, pay/kusur oranı ve fer’ileri ayrı ayrı çıkarın. Delilleri dosyalayıp talep yazısını sadeleştirin. Uzlaşma ve dava seçeneklerinin zaman–maliyet etkisini kısa bir tabloyla karşılaştırın. Bu listeyi her dosyada uygulamak, başarı oranını yükseltir.

Olay özeti: ne, ne zaman, nasıl?
Toplam zarar ve rücu hesabı: anapara–pay/kusur–fer’i.
Delil paketiniz: dekont, sözleşme, tutanak, rapor, görsel.
Bildirim: güncel adres, elektronik posta ve kısa mesaj teyidi.
Uzlaşma planı: peşin/taksit, teminat, gecikme hükmü.

Aynı kontrol listesini her dosyada uygulamak; süre, tutar ve delil hatalarını azaltır, rücu sürecini öngörülebilir ve yönetilebilir kılar.

Sıkça Sorulan Sorular

Rücu ne demek, en kısa tanım?

Başkası adına veya onun borcu nedeniyle ödeme yapan kişinin, ödediği tutarı asıl sorumludan geri isteme yoludur; dışarıda tahsil hızını, içeride adil dengeyi sağlar.

Kefil ödeme yaptıktan sonra nasıl geri alım yapar?

Kefil, ödediği kısmı asıl borçludan rücu ederek talep eder; tutarı dekont, sözleşme ve tarih sıralı belgelerle somutlaştırır.

Halefiyet ile rücu aynı mı?

İlki, ödeme yapanın sigortalının yerine geçmesi; ikincisi ise geri isteme fiilidir. Halefiyet çoğunlukla sigortada görülür, diğeri daha geniş alanlarda uygulanır.

Müteselsil borçlarda alacaklı genelde kime yönelir?

Dış tahsilat için varlığı güçlü olana gidilebilir; ödeyen taraf, sonrasında diğerlerine rücu ile payları kadar döner.

Zamanaşımı süresi nasıl belirlenir?

Alan ve sözleşmeye göre değişir; talep, rücu hakkı doğduğu tarihten itibaren işlemeye başlar, somut borç türüne göre özel süreler uygulanabilir.

Sigorta şirketi ödeme sonrası kimi hedef alır?

Kusurlu kişi veya onun sigortacısı muhataptır; talep, ödenen tutarla sınırlıdır ve rücu çoğunlukla eksper raporu ile desteklenir.

Faiz hangi tarihten işler?

Genellikle ihtar veya temerrüt tarihi esas alınır; sözleşmede açık kayıt varsa rücu talebine o hüküm uygulanır.

Hangi deliller en kritik olanlar?

Ödeme dekontu, sözleşme, tutanak–rapor ve görseller temel ispatı sağlar; rücu hesabına dair tablo ve kronoloji ikna gücünü artırır.

İhtarname olmadan dava açılabilir mi?

Mümkün olsa da önce yazılı bildirim göndermek, temerrüt ve faiz başlangıcını netleştirerek rücu talebini güçlendirir.

Arabuluculuk zorunlu mu?

Uyuşmazlığın türüne göre değişir; zorunlu ise başvuru yapılmadan rücu davası açılamaz, gönüllü arabuluculukta da hızlı uzlaşma sağlanabilir.

Kısmi ödeme yapıldıysa iç denge nasıl kurulur?

Toplam borç paylaştırılır, fazla ödeyen kişi rücu ile aşan kısmı diğerlerinden ister; fer’i kalemler ayrı satırda dağıtılır.

Yabancı para alacaklarında kur hangi güne göre hesaplanır?

Sözleşme veya yasa hükmü belirleyicidir; yoksa talep veya ödeme günündeki kur esas alınabilir, rücu tutarı buna göre değerlenir.

Sözleşmeye hangi cümleleri eklemek işi kolaylaştırır?

“Pay oranı …/…”, “üst sınır … TL”, “faiz başlangıcı … tarih” ve “bildirim kanalı …” kayıtları, rücu sürecini öngörülebilir kılar.

İbra belgesi düzenlenirse süreç biter mi?

Belgede vazgeçilen kalemler tek tek yazılıysa rücu imkânı sona erebilir; belirsiz bırakılırsa kalan riskler açıkta kalır.

Mahsup ve kesintiyle talep edebilir miyim?

Karşı alacak uygun ve muaccel ise mahsup yoluna gidilebilir; kalan kısım için rücu davası veya uzlaşma değerlendirilebilir.

Alacak temlik edilirse başvuru sırası değişir mi?

Yeni alacaklı, mevcut haklarla birlikte devralır; borçlu tarafın konumu değişmez ve rücu planı aynı esaslara göre yürür.

İflas ya da konkordato halinde nasıl ilerlenir?

Usule uygun bildirim ve masa kayıtları yapılır; rücu alacağı, sıraya ve tasfiye planına göre takip edilir, süreler kaçırılmamalıdır.

Çalışanın kusuruyla oluşan zarar için işveren ne yapar?

Kasıt veya ağır kusur varsa ölçülülük içinde rücu talep edilebilir; talimat ve eğitim kayıtlarıyla ispat şarttır.

Site aidatlarında iç paylaşım nasıl çözülür?

Yönetim planı ve karar defterine göre paylar belirlenir; ödeyen kat maliki, diğerlerinden rücu ederek kendi payını dengeler.

Cezai şart ve masraflar talebe dahil edilir mi?

Metinde açık hüküm varsa eklenir; aksi hâlde sadece ana zarar ve ispatlı fer’iler üzerinden rücu yapılabilir.