Tevkifatlı Fatura Nedir? Nasıl Hesaplanır ve Kesilir?
Katma Değer Vergisi (KDV) sisteminde tevkifat, devletin vergi tahsilatını güvence altına almak için uyguladığı bir yöntemdir. Bu sistemde, KDV’nin tamamı satıcı tarafından değil, alıcı tarafından kısmen kesilerek doğrudan vergi dairesine yatırılır. Bu yazıda, tevkifatlı fatura nedir, nasıl kesilir, kimler uygular, sınırları nedir gibi tüm detaylara değineceğiz.
Tevkifatlı Fatura Nedir?
Tevkifatlı fatura, mal veya hizmet satışında ortaya çıkan KDV’nin bir kısmının alıcı tarafından kesilerek (tevkif edilerek) devlete ödenmesi esasına dayanan fatura türüdür. Bu sistemin amacı, vergi tahsilatını daha güvenli hale getirmektir. Özellikleri:
- KDV’nin bir kısmı alıcı tarafından beyan edilir.
- Sadece belirli mal ve hizmetlerde uygulanır.
- Satıcı, KDV’nin yalnızca kendi payına düşen kısmını beyan eder.
- Faturada “tevkifat uygulanmıştır” ibaresi yer almalıdır.
Tevkifat Kimler Tarafından Uygulanır?
Tevkifat sistemi, hem kamu kurumları hem de belirlenmiş özel sektör mükellefleri için geçerlidir. Ancak, kimlerin tevkifat uygulayacağı Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) tarafından yayınlanan tebliğlerle belirlenir.
- Tevkifat Uygulayan Alıcılar:
- Kamu kurumları (belediyeler, bakanlıklar, üniversiteler)
- Bankalar ve finans kuruluşları
- KDV yönünden sorumlu tutulan özel şirketler
- Büyük mükellefler vergi dairesine kayıtlı şirketler
- Tevkifat Yapmayan Alıcılar:
- Gerçek kişiler (bireysel alımlar)
- Basit usul mükellefler
- Serbest meslek erbapları (bazı istisnalar hariç)
Tevkifat Uygulanan Mal ve Hizmetler
GİB tarafından belirlenen listeye göre yalnızca bazı hizmet ve mal teslimlerinde tevkifat uygulanmaktadır. Aşağıda en yaygın tevkifat uygulanan alanlar yer almaktadır:
- Tevkifat Uygulanan Başlıca Hizmetler:
- Yapım işleri ve onarım hizmetleri
- Temizlik, güvenlik, yemek hizmetleri
- Danışmanlık ve mühendislik hizmetleri
- Reklam, yayın ve tanıtım hizmetleri
- Makine ve ekipman kiralama
- Etüt, plan-proje ve denetim hizmetleri
- Tevkifatlı Mal Teslimleri:
- Hurda ve atık teslimleri
- Bakır, çinko, alüminyum ürünleri
- Demir-çelik mamulleri
- Pamuk, tiftik ve yün gibi tarımsal ürünler
Tevkifatlı Fatura Hesaplama Örneği
Tevkifatlı faturalarda, KDV’nin belirli bir oranı alıcı tarafından devlete ödenir. Bu alt başlıkta, danışmanlık hizmeti üzerinden örnek bir hesaplama yapılarak, hem satıcının hem alıcının sorumlulukları adım adım gösterilmektedir. Hesaplama, uygulamada sık karşılaşılan tevkifat oranları üzerinden açıklanır. Senaryo:
₺100.000 + %20 KDV tutarında danışmanlık hizmeti verilmiştir. Tevkifat oranı 5/10’dur. Hesaplama:
| Kalem | Tutar (₺) |
|---|---|
| Hizmet Bedeli | 100.000 |
| Hesaplanan KDV (%20) | 20.000 |
| Tevkifat (5/10 → %10) | 10.000 (alıcı öder) |
| Satıcının Beyan Edeceği KDV | 10.000 |
| Toplam Tahsil Edilecek Tutar | 110.000 |
Tevkifatlı Fatura Nasıl Kesilir?
Tevkifatlı fatura düzenlerken hem e-Fatura hem de kağıt fatura kullananlar belirli formatlara dikkat etmelidir. En önemli nokta, KDV oranının yanı sıra tevkifat oranının ve tutarının doğru hesaplanmasıdır. Fatura düzenleme adımları:
- Mal veya hizmet bedeli belirlenir.
- Uygulanacak KDV oranı seçilir (genelde %20).
- Tevkifat oranına göre KDV’nin alıcı ve satıcı payı hesaplanır.
- Fatura açıklamasına şu ibare yazılır: “3065 sayılı KDV Kanunu’nun 9. maddesi gereği KDV’nin …/…’lik kısmı tevkif edilmiştir.”
- e-Fatura kullanıcıları, sistemde ilgili alanları doldurur:
- Vergi Oranı
- Tevkifat Oranı
- Tevkif Edilen Tutar
Tevkifat Uygulamasında Alt Sınır Var mı?
Evet. GİB tarafından belirlenen tevkifatlı işlemlerde, bazı sektörlerde alt tutar sınırları uygulanmaktadır. Örneğin;
- Temizlik hizmetleri gibi bazı işlemlerde tutar sınırı olmadan tevkifat uygulanır.
- Ancak bazı projelerde (özellikle yapım işleri) proje bedelinin belirli bir tutarı aşması gerekir.
- Not: Güncel sınırlar sektörel tebliğ ve genelgelerle açıklanır.
Tevkifatlı Faturaların Beyanı Nasıl Yapılır?
Satıcı ve alıcı, kendi KDV beyannamelerinde bu işlemleri beyan etmek zorundadır.
- Satıcı Beyanı:
- Satıcı, sadece kendi payına düşen KDV’yi beyan eder.
- KDV Beyannamesi’nin “Tevkifat Uygulanan İşlemler” bölümüne işlenir.
- Alıcı Beyanı:
- Tevkif edilen tutarı, 2 No’lu KDV Beyannamesi ile beyan eder.
- Beyan edilen tutar, ödenmiş sayılır.
Tevkifatlı Fatura Keserken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Tevkifatlı fatura düzenlerken, yanlış oran kullanımı, alıcının KDV mükellefi olup olmaması ve işlem türünün tevkifata tabi olup olmadığı gibi unsurlar büyük önem taşır. Sık yapılan hatalara karşı dikkat edilmesi gereken yasal ve teknik noktalar;
- Yaygın Hatalar:
- Tevkifat oranının eksik yazılması
- Açıklama kısmının boş bırakılması
- Tevkif edilen KDV’nin tamamının satıcı tarafından beyan edilmesi
- Yanlış işlem türü için tevkifat uygulanması
- Kontrol Listesi:
- Doğru KDV oranı yazıldı mı?
- Tevkifat oranı faturada belirtildi mi?
- Açıklama kısmı dolduruldu mu?
- e-Fatura alanları eksiksiz mi?
- Beyan dönemi doğru mu?
İade Alınabilir Tevkifat Tutarları Nelerdir?
Tevkifat uygulaması kapsamında, bazı durumlarda satıcı tarafından tahsil edilmeyen KDV’nin alıcı tarafından beyan edilip ödenmesi sonrasında, bu tutarlar satıcı ya da alıcı tarafından iade olarak talep edilebilir. Ancak iade hakkı, işlem türüne ve KDV Kanunu’ndaki özel şartlara bağlıdır. İade alınabilecek başlıca durumlar:
- KDV tevkifatı uygulanan işlemlerde iade hakkı doğuran işlem varsa (örneğin tam istisna kapsamı),
- Satıcının, devreden KDV tutarının yüksek olması nedeniyle iade talep etmesi,
- Yıl sonu iade talepleri kapsamında fazla tahsil edilen tevkifatlı KDV.
| İşlem Türü | İade Hakkı | Açıklama |
|---|---|---|
| Tam İstisna Kapsamındaki İşlemler | Evet | KDV Kanunu 11, 13, 14 ve 15. maddeler |
| Kısmi Tevkifatlı Hizmetlerde | Şarta bağlı | Devreden KDV varsa, nakden/mahsuben iade |
| İhracat Faturaları | Evet | Tam tevkifat uygulanırsa iade alınabilir |
Kısmi Tevkifat Uygulamasında Alıcı ve Satıcının Sorumluluk Sınırları
Kısmi tevkifat sisteminde hem alıcı hem de satıcı bazı sorumlulukları taşır. Bu sistem, devletin vergi tahsilat riskini azaltmak amacıyla uygulanır. Tarafların sorumluluk dağılımı ve dikkat edilmesi gerekenler:
- Satıcı: Faturayı doğru oranla tevkifatlı olarak kesmek ve beyanını KDV1 ile yapmakla yükümlüdür.
- Alıcı: Tevkif edilen KDV’yi KDV2 beyannamesiyle beyan ve ödeme yükümlülüğüne sahiptir.
- Yanlış tevkifat oranı seçilirse, her iki taraf da sorumlu tutulabilir.
- Alıcının KDV mükellefi olmaması durumunda, tevkifat uygulanamaz.
Yabancı Şirketlere Hizmette Tevkifat Uygulanır mı?
Türkiye’de mukim bir şirketin, yurt dışında mukim bir şirkete hizmet sunması halinde genel kural olarak KDV hesaplanmaz, dolayısıyla tevkifat da uygulanmaz. İstisnai durumlar:
- Hizmet Türkiye’de ifa ediliyorsa ve hizmetten Türkiye’de yararlanılıyorsa, KDV ve tevkifat doğabilir.
- Tam istisna kapsamına giren ihracat hizmetleri tevkifat ve KDV’den muaftır.
Tevkifatlı Fatura KDV2 Beyannamesinde Nasıl Gösterilir?
Kısmi tevkifatlı işlemlerde, alıcı tarafından ödenecek KDV, KDV2 Beyannamesi ile beyan edilir. Bu beyan, işlem tarihinden itibaren takip eden ayın 26’sına kadar yapılmalıdır. KDV2 beyanında doldurulması gereken alanlar:
- “İşlem Türü”: Hizmetin cinsi (örneğin danışmanlık)
- “Satıcının VKN/TCKN”: Faturayı kesen mükellefin vergi kimlik numarası
- “Matrah” ve “Tevkif Edilen KDV”: Faturadaki bedel ve oran bilgileri
| Alan | Örnek Veri |
|---|---|
| Satıcı VKN | 1234567890 |
| Matrah | 100.000 TL |
| Tevkifat Oranı | 5/10 |
| Tevkif Edilen KDV Tutarı | 10.000 TL |
Faturalama Sonrasında Tevkifat Oranı Yanlışsa Ne Yapılmalı?
Fatura kesildikten sonra yanlış tevkifat oranı kullanıldığı fark edilirse, bu durum hem alıcı hem de satıcı açısından vergisel risk doğurabilir. Bu hatanın fark edilmesiyle birlikte, düzeltme faturası kesilerek beyanın doğru hale getirilmesi gerekir. Olası çözüm yolları:
- Yanlış oranla fatura kesildiyse → İptal ve yerine doğru oranla fatura kesilir.
- Beyan yapıldıysa → KDV1 ve KDV2 beyanları için pişmanlıkla düzeltme verilir.
- Alıcı hatayı fark ederse → Satıcıdan düzeltme talep etmelidir.
Tevkifatlı Faturalarda Tahsilat Yapılmadan Beyan Zorunluluğu Var mı?
Evet, tevkifatlı faturanın tahsil edilmemiş olması, beyan yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Yani fatura düzenlendiyse, KDV1 ve KDV2 beyannamelerinde ilgili tevkifat kısmı zamanında beyan edilmelidir. Satıcının sorumluluğu:
- KDV1 beyannamesinde kendi payına düşen KDV’yi beyan etmek zorundadır.
- Tahsilat yapılsa da yapılmasa da belge düzenleme tarihi esas alınır.
Alt Yüklenicilerde Tevkifat Nasıl Yansıtılır?
Alt yüklenicilerin (taşeronların) sunduğu hizmetlerde de teşkilat yapısına göre tevkifat uygulanır. Ana yüklenici, aldığı hizmeti nihai alıcıya sunmadan önce alt yükleniciden gelen hizmetleri doğru tevkifat oranı ile almalı ve beyan etmelidir. Örnek senaryo:
- Belediye → Ana Yüklenici: %4 tevkifat
- Ana Yüklenici → Alt Yüklenici: Aynı oranla %4 uygulanır.
| Hizmet Akışı | Tevkifat Oranı | Beyan Sorumlusu |
|---|---|---|
| Alt Yüklenici → Ana Firma | 4/10 | Ana yüklenici (alıcı) |
| Ana Firma → Belediye | 4/10 | Belediye (alıcı) |
Serbest Meslek Makbuzunda Tevkifatlı KDV Uygulaması
Serbest meslek erbapları da bazı hizmetlerinde tevkifatlı KDV uygulamak zorundadır. Örneğin danışmanlık, bilirkişilik, eğitmenlik gibi hizmetlerde %10 üzerinden (5/10) tevkifat yapılır. Serbest meslek makbuzu örneği:
| Kalem | Tutar (₺) |
|---|---|
| Hizmet Bedeli | 10.000 |
| KDV (%20) | 2.000 |
| Tevkifat (5/10 → %10) | 1.000 (alıcı) |
| Tahsil Edilecek Tutar | 11.000 |
İthalat Yoluyla Alınan Hizmetlerde Tevkifat Uygulanır mı?
Türkiye’de yurt dışından alınan bazı hizmetlerde (örneğin yazılım lisansı, danışmanlık) hizmetin Türkiye’de ifa edilmesi durumunda KDV uygulanır ve alıcı tarafından beyan edilir. Bu işlemlerde “tam tevkifat” uygulanır. Özellikli durumlar:
- KDV mükellefi iseniz, ithal hizmeti beyan etmekle yükümlüsünüz.
- Beyan KDV2 ile yapılır.
- Hizmet Türkiye’de faydaya dönüşüyorsa, KDV doğar.
| Hizmet Türü | KDV Durumu | Tevkifat Durumu |
|---|---|---|
| Yurt dışı yazılım hizmeti | Beyan zorunlu | Tam tevkifat (alıcı) |
| Türkiye dışı danışmanlık | İstisna olabilir | Hizmet yeri önemli |
